Tự Tức là gì?

Tự Tức là gì? Nếu muốn đi đúng con đường luyện hơi thở trong hệ thống Khí Công Dưỡng Sinh của Thầy Lê Thuận Nghĩa, đây không phải một thuật ngữ có thể hiểu tùy ý. Thầy xác định rất rõ: Tự Tức là Hơi Thở Bụng tự nhiên – tầng thứ nhất trong năm tầng trải nghiệm của Hơi Thở Bụng, trước Tưởng Tức, Hành Tức, Tiết Tức và Tiềm Tức.

Điểm này đặc biệt quan trọng bởi Tự Tức không phải một trạng thái cao siêu xuất hiện ở cuối con đường luyện tập, cũng không phải nín thở, “hơi thở tự biến mất” hay một khái niệm mơ hồ về việc buông bỏ kiểm soát. Trong hệ thống của Thầy, Tự Tức chính là nền móng ban đầu: người học trước hết phải xây dựng và trải nghiệm được Hơi Thở Bụng một cách tự nhiên, rồi từ nền móng ấy mới tiến đến những tầng có sự tham gia ngày càng sâu của tư duy và công phu.

Hiểu đúng Tự Tức vì vậy cũng là hiểu đúng điểm xuất phát của một con đường mà tại Thuận Nghĩa Dưỡng Sinh Đường, hơi thở không được xem như một kỹ thuật phụ bên cạnh động tác, mà là một trong những nền tảng quan trọng để bước vào Khí Công.

Tự Tức là gì theo hệ thống của Thầy Lê Thuận Nghĩa?

Trong bài viết “Nói tóm lại là như thế này – Tư liệu Khí Công Dưỡng Sinh”, Thầy Lê Thuận Nghĩa hệ thống hóa sự tinh tiến của Hơi Thở Bụng thành năm tầng. Tầng đầu tiên được Thầy gọi rất rõ là:

“Hơi Thở Bụng tự nhiên (Tự Tức)”.

Như vậy, nếu cần một định nghĩa ngắn gọn nhất cho câu hỏi Tự Tức là gì, có thể ghi nhớ:

Tự Tức là Hơi Thở Bụng tự nhiên – tầng đầu tiên trong năm tầng trải nghiệm Hơi Thở Bụng của hệ thống Khí Công Dưỡng Sinh được Thầy Lê Thuận Nghĩa trình bày.

Hai chữ “tự nhiên” ở đây rất đáng chú ý. Người mới không bắt đầu bằng việc tưởng tượng hơi chạy đến một huyệt vị nào đó, không vội đưa hơi vận hành theo đại chu thiên hay tiểu chu thiên, càng không nên săn tìm những trạng thái được mô tả ở các tầng cao hơn. Việc đầu tiên là xây dựng nền tảng của chính Hơi Thở Bụng.

Tự Tức nằm ở đâu trong 5 tầng Hơi Thở Bụng?

Muốn hiểu đúng Tự Tức, không nên tách nó ra khỏi toàn bộ hệ thống. Theo sự phân tầng của Thầy, quá trình trải nghiệm Hơi Thở Bụng gồm năm tầng:

Tầng hơi thở	Nội dung theo hệ thống của Thầy
1. Tự Tức	Hơi Thở Bụng tự nhiên
2. Tưởng Tức	Hơi Thở Bụng có sự kiểm soát của tư duy
3. Hành Tức	Hơi Thở Bụng được điều khiển vận hành đến và đi, tập trung, tích lũy, phân hóa, thăng hoa… tại các trung tâm năng lượng, huyệt vị và các vòng đại – tiểu chu thiên theo hệ thống của Thầy
4. Tiết Tức	Được Thầy mô tả là tầng Hơi Thở Bụng không còn phụ thuộc vào mũi và phổi mà “hô hấp bằng da và đan điền”
5. Tiềm Tức	Được Thầy mô tả là tầng Hơi Thở Bụng không còn phụ thuộc vào việc thu nạp và đào thải dưỡng khí của cơ thể, còn gọi là “thở bằng Tâm Năng”

Bảng trên cho thấy một điều rất quan trọng: Tự Tức không phải tầng cuối cùng mà là tầng thứ nhất.

Đây cũng chính là chỗ rất dễ hiểu nhầm nếu chỉ dựa vào nghĩa thông thường của chữ “tự”. Người đọc có thể suy luận rằng sau khi điều khiển hơi thở đến mức thuần thục, cuối cùng hơi tự vận hành và đó gọi là Tự Tức. Nhưng cách diễn giải ấy không phù hợp với hệ thống thuật ngữ mà Thầy đã xác lập.

Trong hệ thống này, con đường bắt đầu bằng Tự Tức, rồi mới đến Tưởng Tức và Hành Tức.

Vì sao Tự Tức phải là tầng đầu tiên?

Bởi trước khi dùng tư duy để can thiệp vào hơi thở, người tập phải có một Hơi Thở Bụng căn bản.

Đây là logic rất đáng chú ý.

Nếu chưa biết bụng vận động thế nào, chưa cảm nhận được hoạt động của cơ hoành, thân thể còn căng cứng, vai vẫn nhấc lên mỗi khi hít vào, hơi thở vẫn gấp và thô mà đã vội tưởng tượng hơi chạy đến Đan Điền, huyệt vị hay chu thiên, người tập rất dễ bỏ qua cái nền để chạy theo cái ngọn.

Tự Tức vì vậy có thể xem như giai đoạn xây nền cho Hơi Thở Bụng.

Ở đây, người học cần làm quen với những điều rất căn bản:

• Hơi vào và ra một cách tự nhiên.
• Vùng bụng có sự vận động phù hợp với nhịp hô hấp.
• Cơ hoành tham gia mà không cần gồng ép.
• Vai, cổ và vùng ngực trên giảm những căng thẳng không cần thiết.
• Hơi thở dần trở nên chậm, sâu, dài và êm hơn trong khả năng tự nhiên của người tập.
• Thân thể không phải vật lộn với từng chu kỳ hít vào – thở ra.

Đây cũng là nền tảng để hiểu đúng Hơi thở Phúc Hồ Lô thay vì giản lược nó thành động tác cố phình bụng rồi hóp bụng.

Tự Tức và Hơi Thở Bụng – Phúc Hồ Lô

Trong bài viết gốc, Thầy không đặt Tự Tức bên ngoài Hơi Thở Bụng. Ngược lại, Thầy gọi chính xác là “Hơi Thở Bụng tự nhiên (Tự Tức)”.

Điều đó có nghĩa muốn tìm hiểu Tự Tức, trước hết phải hiểu Hơi Thở Bụng.

Hơi Thở Bụng không có nghĩa không khí chạy xuống bụng. Không khí vẫn đi vào phổi. Sự phình – xẹp quan sát được ở vùng bụng có liên hệ với hoạt động của cơ hoành và sự thay đổi áp lực trong thân. Người mới có thể đọc thêm Thở bằng bụng có phải không khí xuống bụng? và Cơ hoành trong Phúc Hồ Lô để tránh hiểu sai ngay từ nền tảng.

Điều quan trọng ở tầng Tự Tức không phải là cố làm bụng phình càng lớn càng tốt.

Tự nhiên mới là từ khóa.

Hít vào mà phải đẩy bụng bằng sức, nâng vai, căng ngực và cố lấy thật nhiều không khí thì chữ “Tự” đã bắt đầu mất đi. Tương tự, thở ra mà phải siết bụng thật mạnh để đạt một hình thức bên ngoài cũng chưa phải mục tiêu của nền tảng này.

Tự Tức không có nghĩa là hoàn toàn không luyện

Đây lại là một cực đoan khác.

Nếu Tự Tức là Hơi Thở Bụng tự nhiên, liệu chỉ cần ngồi xuống và thở như bình thường là đã hoàn thành Tự Tức?

Không nên hiểu đơn giản như vậy.

Một người có thể đang thở hoàn toàn “tự nhiên” theo thói quen của mình nhưng hơi rất nông, vai thường xuyên nhấc, vùng bụng căng cứng hoặc nhịp hô hấp dễ rối loạn khi vận động. Đó là hơi thở tự phát của cơ thể, nhưng chưa đồng nghĩa với việc đã có thành tựu trong Hơi Thở Bụng Tự Tức theo hệ thống luyện tập.

Thầy dùng chữ rất đáng chú ý: “trải nghiệm” các tầng của Hơi Thở Bụng. Tự Tức vì vậy không chỉ là một định nghĩa để học thuộc mà phải được đưa vào thực hành.

Người tập phải học cho Hơi Thở Bụng trở thành một cách vận hành ngày càng tự nhiên, thay vì chỉ thực hiện được khi ngồi yên, đặt tay lên bụng và liên tục nhắc mình phải phình – xẹp.

Từ Tự Tức sang Tưởng Tức: tư duy bắt đầu tham gia

Đây là ranh giới giúp hiểu Tự Tức rõ nhất.

Theo hệ thống năm tầng của Thầy:

Tự Tức = Hơi Thở Bụng tự nhiên.

Tưởng Tức = Hơi Thở Bụng có sự kiểm soát của tư duy.

Như vậy, Tưởng Tức không phải một tên gọi khác của Tự Tức. Nó đánh dấu một bước phát triển khác: tư duy bắt đầu tham gia vào sự kiểm soát Hơi Thở Bụng.

Điều này cũng cho thấy tại sao người mới không nên nhảy tầng. Nếu Hơi Thở Bụng tự nhiên còn chưa thành thục mà tư duy đã can thiệp quá mạnh, người tập rất dễ biến hơi thở thành một hành vi cưỡng ép.

Tưởng Tức phải được xây trên nền Tự Tức.

Cũng giống như muốn điều khiển một nhạc cụ tinh tế, trước tiên phải làm cho những động tác căn bản trở nên quen thuộc. Nếu mỗi hơi vẫn còn phải vật lộn với bụng, ngực và cơ hoành, tư duy càng can thiệp nhiều thì toàn thân càng dễ căng.

Từ Tưởng Tức đến Hành Tức: một bước chuyển lớn

Sau Tự Tức và Tưởng Tức, tầng thứ ba được Thầy gọi là Hành Tức.

Trong mô tả của Thầy, ở Hành Tức, Hơi Thở Bụng được điều khiển vận hành đến và đi, tập trung và tích lũy, phân hóa, thăng hoa… tại các trung tâm năng lượng, huyệt vị và các vòng đại – tiểu chu thiên.

Đây đã là một tầng khác hẳn việc đơn thuần học phình – xẹp bụng.

Điều đáng lưu ý nhất đối với người mới không phải cố hình dung ngay những tầng này, mà là nhìn thấy trật tự của hệ thống:

Tự Tức → Tưởng Tức → Hành Tức.

Tự nhiên trước. Kiểm soát bằng tư duy sau. Rồi mới nói đến vận hành.

Chỉ riêng thứ tự ấy đã cho thấy tại sao nền móng của hơi thở quan trọng đến như vậy.

Tiết Tức và Tiềm Tức: không nên lấy tầng cao để bắt chước hình thức

Hai tầng tiếp theo trong hệ thống của Thầy là Tiết Tức và Tiềm Tức.

Thầy mô tả Tiết Tức là tầng Hơi Thở Bụng không còn phụ thuộc vào mũi và phổi mà “hô hấp bằng da và đan điền”; Tiềm Tức được mô tả là không còn phụ thuộc vào việc thu nạp và đào thải dưỡng khí của cơ thể, còn gọi là “thở bằng Tâm Năng”.

Đây là những mô tả thuộc hệ thống và kinh nghiệm khí công của Thầy, không nên vội đồng nhất với cơ chế hô hấp được mô tả trong sinh lý học hiện đại.

Quan trọng hơn đối với người mới: đừng nhìn biểu hiện của tầng cao rồi bắt chước hình thức.

Nếu nghe “không phụ thuộc vào mũi và phổi” rồi cố nín thở, đó không phải con đường từ Tự Tức tiến lên Tiết Tức. Nếu nghe “hơi thở rất nhỏ” rồi cố giảm thông khí đến khó chịu, đó cũng không phải tiến bộ.

Nền móng vẫn bắt đầu ở Tự Tức.

Tự Tức không chỉ luyện khi ngồi yên

Một chi tiết đặc biệt quan trọng trong chính bài viết của Thầy là khi nói về Thiên Lý Tiêu Dao.

Thầy cho biết ở tầng Sơ Đẳng, người học phải trải nghiệm Hơi Thở Tự Tức và Tưởng Tức vào Động Công. Khi hai loại hơi thở này chưa thành thục và nội hàm chưa có thành tựu sâu sắc, người học chưa đủ nền để tiếp cận tầng Trung Đẳng với nội hàm của Hành Tức.

Chi tiết này làm thay đổi đáng kể cách chúng ta hiểu Tự Tức.

Tự Tức không phải chỉ ngồi yên và thở bụng.

Hơi Thở Bụng tự nhiên còn phải có khả năng đi vào vận động.

Khi bước chân thay đổi, thân thể chuyển động, trọng tâm dịch chuyển mà Hơi Thở Bụng vẫn giữ được tính tự nhiên, lúc đó công phu mới bắt đầu rời khỏi bài tập hô hấp riêng lẻ để đi vào Động Công.

Thiên Lý Tiêu Dao cho thấy giá trị thực sự của Tự Tức

Khi đứng yên, rất nhiều người có thể làm bụng phình lên lúc hít vào và xẹp xuống lúc thở ra.

Nhưng hãy bắt đầu bước.

Hãy để tay chuyển động.

Hãy thay đổi trọng tâm.

Hãy phối hợp hơi với một chuỗi động tác.

Lúc ấy, những gì tưởng đã thành thục có thể lập tức rối loạn. Hơi trở nên ngắn, bụng cứng lại, vai bắt đầu nâng lên, nhịp thở không còn đi cùng nhịp thân.

Đó là lý do đưa Tự Tức vào Động Công có ý nghĩa rất lớn.

Trong Thiên Lý Tiêu Dao, người tập không chỉ học bước chân. Bước chân trở thành môi trường để kiểm nghiệm xem Hơi Thở Bụng đã thực sự đi vào thân hay chưa.

Ngồi yên thở được chưa đủ; chuyển động mà hơi vẫn thuận mới cho thấy nền tảng đang dần hình thành.

Chèo Đò Công và việc xây nền Hơi Thở Bụng

Chèo Đò Công cũng là một công pháp rất đáng chú ý khi nhìn từ nền tảng Hơi Thở Bụng – Phúc Hồ Lô.

Ở đây, người tập không tách hơi thở khỏi thân thể mà học cách để chuyển động và hơi phối hợp với nhau.

Đây chính là bước quan trọng để Tự Tức không trở thành một “bài tập bụng” cô lập.

Khi Hơi Thở Bụng đã dần tự nhiên trong vận động, người tập không còn phải liên tục nghĩ: “Bây giờ phình bụng, bây giờ xẹp bụng”. Hơi bắt đầu ăn vào nhịp của thân.

Những công pháp khác như Âm Dương Thủ và Tán Hương Công càng cho thấy một nguyên tắc rộng hơn: khí công không thể chỉ được hiểu bằng một động tác hay một kỹ thuật hô hấp riêng lẻ.

Tự Tức và ba hình thức luyện Khí Công

Trong cùng bài viết, Thầy chia cách luyện Khí Công thành ba hình thức lớn:

• Động Công: luyện qua chiêu thức và động tác.
• Tĩnh Công: luyện trong trạng thái tĩnh, chẳng hạn tọa thiền.
• Bán Động Công: kết hợp yếu tố tĩnh và động.

Điểm Thầy đặc biệt nhấn mạnh là dù ba cách này có thể luyện riêng hoặc kết hợp hỗ trợ nhau, chúng không tách rời các tầng của Hơi Thở Bụng.

Đây là một tư tưởng rất quan trọng để hiểu Tự Tức là gì.

Tự Tức không phải một bài học lý thuyết học xong rồi bỏ lại phía sau. Nó là nền tảng được mang vào quá trình luyện công.

Thân động mà hơi mất – nền chưa vững.

Ngồi tĩnh mà hơi phải cưỡng – nền chưa vững.

Động tác đẹp nhưng hơi thở tách rời – phần hình có thể đã có, nhưng phần hơi vẫn cần tiếp tục luyện.

5 sai lầm thường gặp khi luyện Tự Tức

• Hiểu Tự Tức là hơi thở tự động bình thường: bỏ qua yêu cầu nền tảng của Hơi Thở Bụng.
• Hiểu Tự Tức là tầng cuối: trong hệ thống của Thầy, Tự Tức là tầng thứ nhất trong năm tầng Hơi Thở Bụng.
• Cố phình bụng thật lớn: biến Hơi Thở Bụng thành động tác cơ học và mất chữ “tự nhiên”.
• Vội luyện Tưởng Tức, Hành Tức: tư duy và ý niệm đi quá xa trong khi Hơi Thở Bụng căn bản chưa thành thục.
• Chỉ luyện trong tĩnh: chưa kiểm nghiệm khả năng duy trì Tự Tức khi đưa hơi vào Động Công.

Đặc biệt, không nên cho rằng hít càng sâu thì công phu càng tốt. Bài Thở quá sâu có tốt không? và Tại sao tập hít thở sâu lại chóng mặt? giúp làm rõ vì sao cưỡng ép lượng khí không phải con đường để làm Hơi Thở Bụng trở nên tự nhiên.

Luyện Tự Tức nên bắt đầu từ đâu?

Người mới nên bắt đầu bằng cái căn bản nhất thay vì săn tìm cảm giác đặc biệt:

• Chọn tư thế thoải mái: có thể tham khảo Tư thế nào tốt nhất để tập thở?.
• Thả lỏng thân: đặc biệt là vai, cổ, ngực và thành bụng.
• Nhận biết Hơi Thở Bụng: cảm nhận bụng nở – thu mà không cố tạo biên độ thật lớn.
• Hiểu hoạt động của cơ hoành: tránh nhầm thở bụng với việc đưa không khí xuống bụng.
• Giữ hơi nhẹ và êm: không tham lấy thật nhiều không khí.
• Để độ dài phát triển từ từ: có thể tham khảo Cách tập hơi thở dài, chậm và êm.
• Đưa hơi vào vận động: từng bước phối hợp Hơi Thở Bụng với những công pháp phù hợp.

Điều quan trọng nhất là đừng nóng lòng nhảy tầng.

Tự Tức là cái nền, không phải thứ để vượt qua thật nhanh

Đây có lẽ là điều đáng nhớ nhất khi trả lời câu hỏi Tự Tức là gì.

Người mới thường bị hấp dẫn bởi những chữ như Hành Tức, đại chu thiên, tiểu chu thiên, Đan Điền, Tiết Tức hay Tiềm Tức. Những khái niệm ấy nghe bí ẩn hơn rất nhiều so với “Hơi Thở Bụng tự nhiên”.

Nhưng chính trong bài viết của mình, Thầy lại đặt Tự Tức ở vị trí đầu tiên.

Và khi nói về việc nâng cấp Thiên Lý Tiêu Dao lên Trung Đẳng, Thầy cũng quay lại kiểm tra chính nền móng ấy: nếu Tự Tức và Tưởng Tức ở tầng Sơ Đẳng chưa thành thục, chưa có nội hàm sâu sắc, thì chưa thể tiến đến nội hàm Hành Tức của Trung Đẳng.

Điều đó gửi đến người học một thông điệp rất rõ:

Đừng xem thường cái căn bản chỉ vì nó có vẻ đơn giản.

Trong công phu, một điều đơn giản được luyện sâu có thể giá trị hơn rất nhiều điều cao siêu chỉ được biết bằng tên gọi.

Muốn hiểu Khí Công Có Nguồn Gốc Từ Đâu?, muốn đi sâu vào các công pháp hay tìm hiểu Tại Sao Bạn Nên Học Khí Công Với Thầy Lê Thuận Nghĩa?, cuối cùng người học vẫn phải trở lại với thứ đang có mặt trong từng phút của đời mình: hơi thở.

Và trong hệ thống năm tầng Hơi Thở Bụng của Thầy Lê Thuận Nghĩa, cánh cửa đầu tiên ấy có một cái tên rất rõ ràng:

Tự Tức – Hơi Thở Bụng tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự Tức là gì?

Theo hệ thống Khí Công Dưỡng Sinh của Thầy Lê Thuận Nghĩa, Tự Tức là Hơi Thở Bụng tự nhiên. Đây là tầng đầu tiên trong năm tầng trải nghiệm Hơi Thở Bụng gồm Tự Tức, Tưởng Tức, Hành Tức, Tiết Tức và Tiềm Tức. Vì vậy, không nên hiểu Tự Tức là tầng cuối cùng hay trạng thái xuất hiện sau khi đã luyện xong Điều Tức.

2. Tự Tức và Tưởng Tức khác nhau như thế nào?

Sự khác biệt nằm ngay trong định nghĩa của Thầy: Tự Tức là Hơi Thở Bụng tự nhiên, còn Tưởng Tức là Hơi Thở Bụng có sự kiểm soát của tư duy. Vì thế, Tự Tức là nền tảng trước khi sự kiểm soát bằng tư duy được đưa sâu hơn vào quá trình luyện hơi.

3. Tự Tức có phải chỉ cần thở tự nhiên là được không?

Không nên hiểu đơn giản như vậy. Trong hệ thống của Thầy, Tự Tức nằm trong quá trình trải nghiệm và luyện tập Hơi Thở Bụng. Một người thở theo thói quen tự phát nhưng chủ yếu thở nông ở ngực, bụng căng và chưa biết phối hợp Hơi Thở Bụng chưa thể chỉ vì “không điều khiển hơi” mà xem như đã thành thục Tự Tức.

4. Tự Tức có được sử dụng trong Thiên Lý Tiêu Dao không?

Có. Thầy Lê Thuận Nghĩa cho biết tầng Sơ Đẳng của Thiên Lý Tiêu Dao có sự trải nghiệm của Hơi Thở Tự Tức và Tưởng Tức vào Động Công. Thầy cũng nhấn mạnh rằng khi hai loại hơi thở này chưa thành thục và nội hàm chưa đủ sâu thì chưa thể tiếp cận tầng Trung Đẳng với nội hàm Hành Tức.

5. Sau Tự Tức là những tầng hơi thở nào?

Theo hệ thống năm tầng Hơi Thở Bụng mà Thầy trình bày, trình tự là Tự Tức → Tưởng Tức → Hành Tức → Tiết Tức → Tiềm Tức. Người mới nên đặc biệt chú trọng Tự Tức và nền tảng Hơi Thở Bụng – Phúc Hồ Lô, thay vì nóng lòng bắt chước những mô tả thuộc các tầng luyện tập cao hơn.