Có những môn tập giúp ta khỏe hơn. Có những môn giúp ta mạnh hơn. Nhưng rất hiếm một môn khiến ta càng đi sâu càng nhận ra rằng thứ mình đang rèn luyện không chỉ là cơ bắp, mà còn là hơi thở, tinh thần và cách mình sống. Với tôi, đó là Khí Công.
Tôi đã từng nghĩ muốn khỏe thì phải tập thật nặng, muốn tiến bộ thì phải nhanh, muốn thay đổi cơ thể thì phải nhìn thấy kết quả bằng con số. Tôi từng tập gym hơn hai năm, từng chạy bộ gần hai năm, từng hoàn thành cự ly 10 km và đặt mục tiêu tiến tới bán marathon 21 km. Nhưng phải đi qua những lần bắt đầu, tiến bộ rồi lại buộc phải dừng, tôi mới hiểu một điều rất đơn giản: môn tập tốt nhất chưa chắc là môn khiến ta mạnh nhất trong một năm; có khi đó là môn ta vẫn có thể bình thản tập sau mười năm, hai mươi năm, thậm chí đến cuối đời.
Đó là câu trả lời ngắn nhất cho câu hỏi Tại Sao Tôi Chọn Khí Công Để Luyện Tập Suốt Đời?
Tôi đến với Khí Công không phải vì chưa từng thử những con đường khác
Tôi không đến với Khí Công từ vị trí của một người vốn đã tin rằng đây là phương pháp tốt nhất. Ngược lại, trước đó tôi đã dành nhiều thời gian cho những hình thức vận động rất hiện đại và phổ biến.
Tôi từng tập gym hơn hai năm. Đó là một giai đoạn đáng nhớ. Cân nặng tăng lên, cơ thể đầy đặn hơn, hình thể đẹp hơn và tôi nhìn thấy thành quả tương đối rõ trong gương. Chính những kết quả ấy lại khiến tôi phạm vào một sai lầm mà sau này tôi mới thấm thía: dục tốc bất đạt.
Tôi muốn tiến nhanh hơn. Tôi “boost” quá nhanh, ép cơ thể tiến về phía trước nhanh hơn khả năng thích nghi của chính nó. Sau đó sức khỏe của tôi phát sinh những vấn đề về tiêu hóa, cân nặng tụt xuống, thậm chí có thời điểm còn thấp hơn trước khi bắt đầu tập. Cuối cùng, tôi đành bỏ gym.
Rồi tôi chuyển sang chạy bộ. Tôi chạy gần hai năm, tham gia được giải 10K và từng đặt mục tiêu chinh phục 21 km. Chạy bộ đem lại cho tôi sức bền, ý chí và niềm vui rất riêng. Nhưng với một người vốn có thể trạng gầy như tôi, càng chạy nhiều tôi càng khó giữ cân. Chưa kể sống ở miền Trung, mùa mưa có những đợt kéo dài khiến việc duy trì lịch chạy ngoài trời đều đặn không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Nhìn lại, gym không sai. Chạy bộ càng không sai. Vấn đề là một phương pháp tốt chưa chắc đã là phương pháp phù hợp nhất với một con người cụ thể ở một giai đoạn cụ thể.
Tiên thiên yếu, hậu thiên cũng không mạnh: tôi cần một con đường khác
Trong quá trình học với Thầy Lê Thuận Nghĩa, tôi đặc biệt chú ý đến cách Thầy nhiều lần nói về tiên thiên và hậu thiên. Nếu dùng ngôn ngữ của Đông phương để nhìn lại chính mình, tôi cảm nhận rất rõ rằng phần “vốn” ban đầu của mình không mạnh, trong khi khả năng bồi đắp về sau cũng từng bị ảnh hưởng bởi sức khỏe và tiêu hóa không tốt.
Điều ấy làm thay đổi cách tôi nhìn về luyện tập. Một người có thể lực dồi dào có thể thích cảm giác vượt giới hạn. Nhưng với tôi, câu hỏi quan trọng hơn dần trở thành: Làm sao để mỗi buổi tập không chỉ tiêu hao năng lượng, mà còn giúp mình học cách điều hòa cơ thể, hơi thở và tinh thần?
Đó cũng là lúc hai chữ “dưỡng sinh” đối với tôi không còn mang nghĩa của một hoạt động dành riêng cho người lớn tuổi. Dưỡng không phải là yếu. Dưỡng là biết khi nào nên tiến, khi nào nên thu, biết cơ thể mình có bao nhiêu mà dùng cho đúng, rồi từng ngày bồi đắp thêm.
Tôi bắt đầu hiểu rằng luyện tập suốt đời cần một tiêu chuẩn khác
Tuổi ba mươi có thể nâng tạ nặng. Tuổi bốn mươi có thể chạy hàng chục kilomet. Nhưng nếu chọn một môn để đi cùng mình đến sáu mươi, bảy mươi hay tám mươi tuổi, tôi nghĩ tiêu chuẩn phải khác.
| Tiêu chí tôi quan tâm | Gym | Chạy bộ | Khí Công |
|---|---|---|---|
| Rèn luyện sức mạnh cơ bắp | Rất tốt | Hạn chế | Tùy công pháp |
| Rèn sức bền tim phổi | Khá tốt | Rất tốt | Cường độ thường nhẹ đến vừa |
| Có thể tập trong nhà | Có, thường cần dụng cụ/phòng tập | Có nhưng thường cần máy chạy | Rất thuận tiện |
| Phụ thuộc thời tiết | Ít | Khá nhiều nếu chạy ngoài trời | Rất ít |
| Kết hợp động tác, hơi thở và sự chú tâm | Không phải trọng tâm chính | Không phải trọng tâm chính | Là một đặc trưng quan trọng |
| Khả năng duy trì khi lớn tuổi | Tùy cách tập | Tùy thể trạng | Phù hợp cao |
Tôi không xem bảng này là cuộc thi để tìm ra môn nào “thắng”. Tôi vẫn trân trọng gym và chạy bộ, thậm chí những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu cơ thể mình hơn. Nhưng nếu hỏi Tại Sao Tôi Chọn Khí Công Để Luyện Tập Suốt Đời?, thì khả năng thích nghi với hoàn cảnh và đi cùng tuổi tác là một trong những lý do quan trọng nhất.
Một căn phòng nhỏ cũng có thể trở thành nơi luyện công
Khí Công giải quyết cho tôi một vấn đề rất thực tế: tính liên tục.
Trời mưa vẫn tập được. Trời nắng vẫn tập được. Không cần lái xe đến phòng gym. Không cần một cung đường đẹp. Không nhất thiết phải có máy móc. Một khoảng trống vừa đủ trong phòng, một cơ thể, một hơi thở và một khoảng thời gian dành riêng cho mình đã có thể bắt đầu.
Sự thuận tiện nghe có vẻ là chuyện nhỏ, nhưng sau nhiều năm luyện tập tôi nhận ra: thứ quyết định kết quả dài hạn thường không phải một buổi tập xuất sắc, mà là khả năng không ngừng quay trở lại.
Một phương pháp dù tuyệt vời đến đâu nhưng khiến ta bỏ cuộc sau sáu tháng thì giá trị thực tế với cuộc đời ta vẫn hữu hạn. Một phương pháp đủ sâu để học cả đời, nhưng cũng đủ gần gũi để sáng mai ta lại đứng dậy tập tiếp, với tôi đáng quý hơn rất nhiều.
Rồi tôi gặp một người Thầy khiến Khí Công trở thành cả một thế giới
Nếu chỉ học Khí Công qua vài video ngắn trên mạng, có lẽ cảm nhận của tôi sẽ rất khác. May mắn lớn nhất của tôi là được trực tiếp học với người Thầy mà tôi luôn dành một sự kính trọng đặc biệt: Khí công sư – Lương y Quảng Nhẫn Lê Thuận Nghĩa.
Ấn tượng của tôi về Thầy đôi khi rất khó diễn đạt bằng ngôn ngữ thông thường. Nếu phải mượn một hình ảnh, tôi thường nghĩ vui rằng Thầy giống như một nhân vật bước ra từ thế giới võ học của Kim Dung: kiến thức rộng, trải nghiệm nhiều, cách nói chuyện có lúc tung hoành cổ kim Đông Tây, và phía sau một công pháp tưởng như đơn giản lại có thể mở ra cả một hệ thống kiến thức về hơi thở, âm dương, ngũ hành, y học cổ truyền, âm thanh, vận động và dưỡng sinh.
Trong cuộc Đại hội Khí công sư toàn thế giới, bình chọn từng đặt Thầy ở vị trí Top 2 trên top five của các khí công sư đương đại được biết đến. Điều khiến tôi nể phục nhất chính là khối lượng công phu, trước tác, phương pháp và kinh nghiệm thực hành mà Thầy đã tích lũy và truyền lại. Trong Ngũ tuyệt Đại khí công thì 2 môn của Y gia là Lục Tự Khí Công và Ngũ Hành Khí Công thì thầy là top 1 Server luôn.
Được học với người thầy như ở trong phim Kiếm hiệp thì đúng là có nằm mơ cũng không nghĩ đến. Đây là may mắn lớn nhất của người học Khí công Việt Nam. Đây cũng là lý do lớn nhất mà chúng tôi lập nên website này: để ai yêu thích khí công cũng có cơ hội biết đến Thầy và được Thầy trực tiếp chỉ dạy.
Chỉ riêng hệ thống Lục Tự Khí Công mà Thầy được kế thừa, nghiên cứu, diễn giải và phát triển lên một tầm cao mới cũng đã đủ để người học dành rất nhiều thời gian tìm hiểu. Trong tài liệu của mình, Thầy trình bày sáu tự quyết HƯ – HA – HÔ – HI – SUY – HU, đồng thời phát triển cách thực hành thành những hình thức giàu tính vận động, tiết tấu và âm thanh. Đó cũng là một trong những cánh cửa khiến tôi nhận ra Khí Công không hề đơn điệu như hình dung ban đầu.
Một cộng đồng Khí công cùng nhau luyện tập
Một may mắn lớn nữa là các anh chị Đệ tử/học trò chân truyền của Thầy có mở lớp Luyện tập tích cực qua Zoom, nên tôi luôn được tập mỗi ngày cùng cộng đồng. Đây là một động lực lớn để chúng ta không bỏ cuộc như khi tập một mình. Bạn có thể xe thêm về Cộng đồng Khí công này tại đây.
Khí Công tôi học không phải chỉ có đứng yên và thở
Càng học, tôi càng thấy chữ “Khí Công” quá rộng để gói gọn trong hình ảnh một người đứng bất động giữa công viên.
Trong hệ thống tôi đang tiếp cận có những công pháp mang tính chất và trải nghiệm rất khác nhau. Có thể kể đến Âm Dương Thủ, Chèo Đò Công, Tán Hương Công hay Thiên Lý Tiêu Dao. Mỗi công pháp mở ra một cách tiếp cận khác đối với thân thể, vận động, hơi thở và sự chú tâm.
Điều hấp dẫn tôi nhất là càng tập lại càng thấy mình còn nhiều thứ phải học:
- Học thân: nhận biết tư thế, sự căng – lỏng và những thói quen vận động của chính mình.
- Học tức: quan sát và từng bước làm chủ hơi thở thay vì để hơi thở diễn ra hoàn toàn vô thức.
- Học ý: đưa tâm trở về với việc mình đang làm, thay vì thân tập mà đầu óc chạy khắp nơi.
- Học âm: trong những phương pháp như Lục Tự Khí Công, âm thanh và cách phát âm trở thành một phần của thực hành.
- Học sự vừa đủ: không phải hôm nào cũng cần phá kỷ lục; đôi khi biết dừng đúng chỗ mới là công phu.
Và có lẽ đây là điểm khác biệt lớn nhất trong trải nghiệm của tôi: trước kia tôi thường hỏi “Hôm nay mình tập được bao nhiêu?”; còn bây giờ tôi bắt đầu học cách hỏi “Hôm nay cơ thể mình đang như thế nào?”
Khoa học hiện đại nói gì về Khí Công?
Tôi yêu thích tri thức Đông phương, nhưng tôi không nghĩ yêu Khí Công đồng nghĩa với việc phải biến mọi kinh nghiệm cổ truyền thành một tuyên bố khoa học.
Trong những năm gần đây, Khí Công đã xuất hiện trong khá nhiều thử nghiệm lâm sàng, tổng quan hệ thống và phân tích gộp. Một số nghiên cứu ghi nhận những tín hiệu tích cực liên quan đến khả năng vận động, chất lượng cuộc sống, mệt mỏi, giấc ngủ, sức khỏe tâm lý và một số chỉ số sức khỏe khác. Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào nhóm đối tượng, loại Khí Công, thời gian luyện tập và chất lượng thiết kế nghiên cứu; không phải mọi bằng chứng đều có độ chắc chắn cao.
Điều đó khiến tôi càng muốn giữ một thái độ tỉnh táo: Khí Công đối với tôi trước hết là một phương pháp rèn luyện thân – tức – ý và dưỡng sinh, không phải lời hứa chữa bách bệnh. Khi có bệnh, việc thăm khám và điều trị y khoa phù hợp vẫn là điều cần thiết.
Thật ra Khí Công không cần những lời quảng cáo thần bí để trở nên đáng giá. Chỉ riêng việc một người có thể dành một khoảng thời gian mỗi ngày để vận động có ý thức, điều hòa hơi thở, tập trung tâm trí và duy trì nó trong nhiều năm đã là một giá trị rất đáng để nghiên cứu và trải nghiệm.
Khí Công dạy tôi điều mà những lần bỏ cuộc trước đây chưa dạy được
Gym từng khiến tôi muốn mình to hơn. Chạy bộ từng khiến tôi muốn mình nhanh hơn và xa hơn. Khí Công lại đặt trước mặt tôi một câu hỏi khác: mình có hiểu cơ thể mình hơn không?
Tôi từng mắc sai lầm vì quá nóng lòng. Muốn tăng cân nhanh hơn. Muốn hình thể thay đổi nhanh hơn. Muốn thành tích tốt hơn. Chính trải nghiệm đó khiến tôi đặc biệt trân trọng một nguyên tắc tưởng như rất chậm của việc luyện công: tích lũy.
Một hơi thở không làm nên công phu. Một trăm hơi thở cũng chưa chắc. Một tháng tập chưa nói lên nhiều điều. Nhưng hàng nghìn buổi sáng, mỗi ngày sửa một chút tư thế, hiểu thêm một chút về hơi thở, bớt một chút cưỡng cầu – đến một lúc nào đó, thứ thay đổi không còn chỉ là bài tập.
Người tập cũng thay đổi.
Tôi không còn tìm môn tập “tốt nhất thế giới”
Đây có lẽ là điều quan trọng nhất tôi học được sau nhiều lần thử nghiệm với chính cơ thể mình.
Không có một môn tập duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Người cần xây dựng cơ bắp vẫn có thể tập kháng lực. Người yêu chạy vẫn có thể chạy. Người thích bơi, đạp xe, võ thuật hay yoga đều có thể tìm thấy con đường phù hợp với mình. Tôi thậm chí nghĩ rằng nếu điều kiện sức khỏe cho phép, việc kết hợp Khí Công với vận động sức mạnh và aerobic một cách hợp lý còn toàn diện hơn việc tuyệt đối hóa bất kỳ môn nào.
Nhưng nếu có người hỏi riêng tôi Tại Sao Tôi Chọn Khí Công Để Luyện Tập Suốt Đời?, câu trả lời bây giờ rất rõ.
Vì tôi có thể tập nó khi khỏe và điều chỉnh khi yếu. Tôi có thể tập ngoài trời vào một buổi sáng đẹp, cũng có thể tập trong căn phòng nhỏ giữa mùa mưa miền Trung. Tôi có thể học một động tác trong vài phút nhưng dành nhiều năm để hiểu sâu hơn về nó. Tôi có thể rèn thân nhưng đồng thời học về hơi thở và sự chú tâm. Và quan trọng hơn cả, tôi may mắn gặp được một người Thầy khiến con đường ấy trở nên rộng lớn hơn rất nhiều so với những gì tôi từng tưởng tượng.
Tôi không biết mười năm nữa mình sẽ nâng được bao nhiêu kilogram. Tôi cũng không biết lúc ấy mình còn muốn chạy 21 km hay không.
Nhưng tôi có thể hình dung một buổi sáng khi mình sáu mươi, bảy mươi tuổi: vẫn đứng đó, hai chân chạm đất, thân buông lỏng, tâm yên xuống, rồi bắt đầu một hơi thở.
Nếu một môn tập có thể đi cùng ta đến tận ngày ấy, với tôi, nó không còn chỉ là một môn thể dục.
Nó đã trở thành một phần của đời sống.
Và đó là lý do sâu xa nhất Tại Sao Tôi Chọn Khí Công Để Luyện Tập Suốt Đời?
Nếu bạn cũng đang bắt đầu hành trình tìm hiểu về Khí Công, có thể tham khảo hệ thống bài viết, tư liệu và công pháp tại ThuanNghia.com. Đọc để hiểu là bước đầu; nhưng với Khí Công, có những điều chỉ khi thực sự đứng lên, điều thân, điều tức và tự mình luyện tập, ta mới bắt đầu hiểu được.
Câu Hỏi Thường Gặp
Khí Công có phù hợp với người thể trạng yếu không?
Nhiều hình thức Khí Công có cường độ tương đối thấp và có thể điều chỉnh theo khả năng của người tập, nên đây là một trong những lý do tôi lựa chọn nó. Tuy nhiên, “nhẹ” không có nghĩa là mọi cách tập đều phù hợp với mọi người. Người có bệnh nền, chóng mặt, bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đang trong giai đoạn điều trị nên trao đổi với bác sĩ và người hướng dẫn có chuyên môn trước khi thực hành những kỹ thuật nín thở, ép hơi hoặc công pháp cường độ cao.
Tập Khí Công bao lâu mới cảm nhận được hiệu quả?
Không có một con số đúng cho tất cả mọi người. Một số thay đổi như cảm giác thư giãn, nhận biết hơi thở hay sự linh hoạt có thể được cảm nhận tương đối sớm; những thay đổi về thể lực và kỹ năng cần thời gian dài hơn. Với tôi, điều đáng theo đuổi không phải câu hỏi “bao nhiêu ngày có kết quả?” mà là xây dựng một cách tập đúng, vừa sức và đủ đều để duy trì lâu dài.
Khí Công có thể thay thế gym hoặc chạy bộ không?
Không nhất thiết và tôi cũng không cho rằng phải đặt chúng ở hai phía đối lập. Mỗi hình thức vận động có thế mạnh riêng. Tập kháng lực đặc biệt hữu ích cho sức mạnh và khối cơ; aerobic có vai trò quan trọng đối với thể lực tim phổi; Khí Công có thế mạnh riêng ở sự kết hợp giữa vận động, hơi thở và chú tâm. Tùy mục tiêu và thể trạng, chúng hoàn toàn có thể bổ sung cho nhau.
Người mới nên bắt đầu học công pháp nào?
Người mới không nên chạy theo những kỹ thuật nghe có vẻ huyền bí hoặc cố tạo cảm giác “khí” thật nhanh. Hãy bắt đầu từ tư thế, thả lỏng, hơi thở tự nhiên và một công pháp căn bản có hướng dẫn rõ ràng. Trong hệ thống của Thầy Lê Thuận Nghĩa, người học có thể tìm hiểu dần các bài tập thở Phúc Hồ Lô sau đó là đến các công pháp như Chèo Đò Công, Tán Hương Công và Thiên Lý Tiêu Dao, tùy theo chương trình và sự hướng dẫn của người dạy. Tuy nhiên tôi khuyên bạn nên chớp lấy cơ hội để tham gia Lớp khí công cơ bản ngay khi thầy mở lớp. Hãy thường xuyên truy cập website này và các trang cộng đồng của TNDSĐ để biết khi nào có lớp nhé!
Điều quan trọng nhất để có thể tập Khí Công suốt đời là gì?
Theo trải nghiệm của tôi, không phải tập thật nhiều mà là đừng để lòng nóng vội đi nhanh hơn cơ thể. Học đúng, tập đều, quan sát phản ứng của bản thân và biết điều chỉnh mới tạo nên con đường dài. Tôi từng trả giá cho hai chữ “dục tốc”, vì vậy hôm nay tôi càng tin rằng trong luyện công, đôi khi chậm chính là cách nhanh nhất để đi thật xa.