Nói cách khác, hai con đường có thể gặp nhau rất sâu nhưng không hoàn toàn trùng nhau. Một bài Khí Công có thể đứng, ngồi, nằm, tĩnh, động, điều tức hoặc phát âm mà không phải là quyền thuật. Trong khi đó, một bài Thái Cực Quyền dù được tập thật chậm vẫn mang trong mình cấu trúc của một hệ thống quyền: thế, bộ, thân pháp, chuyển trọng tâm, khai – hợp, hư – thực và những nguyên lý ứng dụng được truyền qua các dòng phái.
Khí Công và Thái Cực Quyền giống nhau ở đâu?
Trước khi tìm sự khác biệt, cần nhìn thấy vùng giao nhau rất lớn giữa hai hệ thống.
Cả Khí Công lẫn Thái Cực Quyền đều có thể chú trọng:
- Tư thế và cấu trúc thân.
- Sự thư giãn thay vì gồng cứng không cần thiết.
- Chuyển động có ý thức.
- Khả năng phối hợp toàn thân.
- Hơi thở.
- Sự chú tâm.
- Hư – thực, mở – đóng, lên – xuống, tiến – thoái.
- Quá trình luyện tập lâu dài thay vì chạy theo thành tích tức thời.
Đó là lý do một người chỉ nhìn hình thức bên ngoài rất dễ nhầm.
Một số bài Khí Công động có thể mềm mại và liên tục chẳng khác một đoạn quyền chậm. Ngược lại, nhiều người ngày nay tập Thái Cực Quyền chủ yếu để vận động, dưỡng sinh và điều hòa thân tâm chứ không đặt mục tiêu chiến đấu.
Nhưng giống nhau về biểu hiện không có nghĩa giống nhau về bản chất và toàn bộ hệ thống.
Khí Công là một phạm vi rộng hơn rất nhiều
Đây là khác biệt đầu tiên cần nắm.
Khí Công không phải tên của một bài quyền duy nhất.
Nó là một khái niệm bao trùm nhiều phương pháp thực hành khác nhau.
Có phương pháp thiên về động.
Có phương pháp thiên về tĩnh.
Có bài chú trọng hơi thở.
Có bài kết hợp âm thanh.
Có bài phối hợp động tác và điều tức.
Có phương pháp được luyện khi đứng, ngồi hoặc trong những tư thế khác nhau.
Ngay trong hệ thống được giới thiệu trên ThuanNghia.com, chúng ta đã thấy những công pháp có sắc thái khác nhau như Âm Dương Thủ, Chèo Đò Công, Tán Hương Công và Thiên Lý Tiêu Dao.
Thái Cực Quyền thì khác.
Nó là một hệ thống quyền thuật với những dòng truyền thừa và phương pháp luyện riêng. Trong lịch sử phát triển, hình thành nhiều hệ phái như Trần, Dương, Ngô, Võ, Tôn… Mỗi dòng có đặc điểm riêng, nhưng đều nằm trong thế giới của Thái Cực Quyền – 太極拳.
Chính chữ Quyền – 拳 đã nói lên một phần bản chất ấy.
Một bên là “Công”, một bên là “Quyền”
Đây là một cách rất thú vị để nhìn câu hỏi Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào?
Khí Công: 氣功.
Thái Cực Quyền: 太極拳.
Trong Khí Công, chữ Công – 功 nhấn mạnh công phu, sự luyện tập và năng lực được tích lũy.
Trong Thái Cực Quyền, chữ Quyền – 拳 đặt môn này trong truyền thống quyền thuật.
Điều đó không có nghĩa Khí Công không có công pháp vận động mạnh, cũng không có nghĩa Thái Cực Quyền chỉ để chiến đấu.
Nhưng nó giúp chúng ta nhìn thấy điểm xuất phát khác nhau của hai khái niệm.
Nếu muốn hiểu sâu chữ Công, có thể đọc Công trong Khí Công nghĩa là gì?.
Bảng so sánh Khí Công và Thái Cực Quyền
| Đặc điểm | Khí Công | Thái Cực Quyền |
|---|---|---|
| Phạm vi | Rất rộng, gồm nhiều hệ thống và công pháp | Một hệ thống quyền thuật với nhiều dòng phái |
| Hình thức | Có thể động, tĩnh, đứng, ngồi, điều tức, phát âm… | Chủ yếu luyện qua các thế quyền, bộ pháp và phương pháp bổ trợ |
| Võ thuật | Không phải mọi Khí Công đều mang mục tiêu võ thuật | Có nguồn gốc và cấu trúc võ thuật rõ ràng |
| Hơi thở | Có thể là nội dung trung tâm của một số phương pháp | Được phối hợp với thân pháp và vận động, tùy phương pháp luyện |
| Tĩnh công | Có thể là một phương pháp độc lập | Có thể có các bài bổ trợ tĩnh, nhưng bài quyền vẫn là thành phần đặc trưng |
| Ứng dụng đối luyện | Không phải yếu tố bắt buộc | Có những phương pháp như thôi thủ và luyện ứng dụng |
| Thân – Tức – Ý | Là một cách quan trọng để nhìn quá trình luyện | Cũng cần sự thống nhất của thân, hơi và ý trong trình độ sâu |
Thái Cực Quyền trước hết là một môn quyền
Ngày nay, hình ảnh quen thuộc nhất của Thái Cực Quyền là những nhóm người tập các bài quyền chậm trong công viên.
Điều này khiến nhiều người quên mất một chữ rất quan trọng:
Quyền.
Các thế trong Thái Cực Quyền không phải chỉ được ghép lại để tạo thành một bài múa chậm đẹp mắt.
Chúng gắn với những nguyên lý về:
- Trọng tâm.
- Hư – thực.
- Tiến – thoái.
- Xoay chuyển.
- Hóa lực.
- Phát lực.
- Khoảng cách.
- Tiếp xúc và cảm nhận lực.
- Ứng dụng kỹ thuật.
Khi bỏ hoàn toàn chiều kích này, người tập vẫn có thể nhận được giá trị vận động và dưỡng sinh, nhưng sẽ khó nhìn thấy toàn bộ cấu trúc của môn quyền.
Khí Công không nhất thiết phải có đối thủ
Đây là một khác biệt khá rõ.
Bạn có thể luyện một công pháp Khí Công suốt nhiều năm mà không cần đấu với bất kỳ ai.
Không cần đối thủ đứng trước mặt.
Không cần học đỡ một cú đánh.
Không cần học khoảng cách chiến đấu.
Không cần thôi thủ.
Không cần phân tích một thế dùng để hóa hoặc phát lực như thế nào.
Điều bạn đang luyện có thể tập trung vào chính thân thể, hơi thở và tâm ý của mình.
Đây là lý do không nên đơn giản gọi mọi Khí Công là võ thuật.
Nhưng Thái Cực Quyền cũng có thể trở thành một phương pháp dưỡng sinh rất sâu
Nói Thái Cực Quyền có nguồn gốc võ thuật không có nghĩa người tập hiện đại bắt buộc phải học chiến đấu.
Một bài quyền chậm được luyện đều có thể đòi hỏi rất nhiều khả năng:
Đứng vững nhưng không cứng.
Chuyển trọng tâm mà không nghiêng đổ.
Chân phân hư – thực.
Eo và thân phối hợp.
Tay không chạy riêng khỏi thân.
Hơi không bị động tác làm rối.
Tâm phải nhớ phương hướng nhưng không căng.
Đó đã là một bài luyện vận động có mức độ phối hợp rất cao.
Vì vậy, đối lập kiểu “Khí Công để dưỡng sinh, Thái Cực Quyền để đánh nhau” là không chính xác.
Hơi thở trong Khí Công và Thái Cực Quyền khác nhau thế nào?
Đây là vùng hai môn giao nhau rất mạnh nhưng cách sử dụng có thể khác.
Trong Khí Công, có những bài lấy hơi thở làm đối tượng luyện trực tiếp.
Người tập có thể dành riêng một thời gian để quan sát hoặc điều chỉnh:
- Hít vào.
- Thở ra.
- Độ dài của hơi.
- Độ êm.
- Cơ hoành.
- Sự chuyển động của bụng và sườn.
- Thì ngưng trong những phương pháp có yêu cầu.
- Sự phối hợp giữa hơi và âm thanh.
Có thể tìm hiểu nền tảng tại Hơi thở dưỡng sinh là gì?.
Trong Thái Cực Quyền, hơi thở cũng quan trọng, nhưng người mới còn phải học rất nhiều thứ đồng thời: chân, tay, hướng, thế, trọng tâm, thân pháp và trình tự bài quyền.
Vì thế, nếu quá sớm cố ép từng động tác vào một tỷ lệ hít – thở cứng nhắc, người mới có thể làm thân trở nên căng và hơi mất tự nhiên.
Hơi thở tốt phải phục vụ sự thống nhất của toàn thân, không biến bài quyền thành một cuộc đếm nhịp hô hấp.
Khí Công không đồng nghĩa với “tập thở”
Ở chiều ngược lại, cũng đừng vì Khí Công chú trọng điều tức mà kết luận:
“Khí Công chỉ là tập thở.”
Không phải.
Hơi thở là một phần rất quan trọng, nhưng Khí Công còn có:
- Điều thân.
- Tư thế.
- Chuyển động.
- Thả lỏng.
- Trọng tâm.
- Ý niệm.
- Sự chú tâm.
- Phối hợp toàn thân.
Một người chỉ biết kéo hơi thật dài chưa chắc đã có công phu Khí Công.
Thân không thuận mà cứ ép tức, hơi càng dễ trở thành thứ bị cưỡng chế.
Thân – Tức – Ý là nơi Khí Công và Thái Cực Quyền gặp nhau
Nếu chỉ nhìn sự khác biệt, chúng ta sẽ bỏ lỡ một điều rất đẹp.
Khi luyện sâu, cả hai đều hướng người tập ra khỏi kiểu vận động rời rạc.
Tay không chỉ là tay.
Chân không chỉ là chân.
Hơi không chạy riêng khỏi động tác.
Ý không đứng ngoài quan sát thân như một người xa lạ.
Toàn thân dần được tổ chức thành một chỉnh thể.
Trong ngôn ngữ quen thuộc của Khí Công, có thể nhìn qua ba phương diện:
Thân – Tức – Ý.
Trong Thái Cực Quyền, cách diễn đạt truyền thống có thể khác tùy dòng phái, nhưng yêu cầu phối hợp thân thể, ý và vận động cũng vô cùng quan trọng.
Đây chính là vùng giao nhau khiến người luyện một môn đúng cách thường có thể cảm nhận được nhiều giá trị của môn kia.
Chậm không phải là bản chất duy nhất của cả hai môn
Một hiểu lầm khác là:
“Cứ động tác chậm là Khí Công hoặc Thái Cực.”
Không phải.
Chậm chỉ là một phương tiện rất hữu ích để quan sát và tổ chức chuyển động.
Khi đi chậm, bạn dễ thấy:
- Trọng tâm đang ở đâu.
- Khớp nào đang gồng.
- Vai có bị nhấc không.
- Hơi có bị giữ không.
- Động tác có bị đứt đoạn không.
- Tay đang được thân dẫn hay tự chạy.
Nhưng chậm không đồng nghĩa với mềm.
Một người hoàn toàn có thể chuyển động cực chậm mà toàn thân vẫn cứng.
Mục tiêu không phải trở thành người chuyển động chậm nhất; mục tiêu là dùng tốc độ phù hợp để xây dựng chất lượng.
Thái Cực Quyền có phải là một loại Khí Công không?
Đây là câu hỏi không nên trả lời bằng một chữ tuyệt đối.
Nếu xét về phân loại lịch sử và hệ thống, Thái Cực Quyền là một môn quyền, không đơn giản chỉ là một bài Khí Công.
Nhưng trong quá trình luyện Thái Cực Quyền, người tập có thể sử dụng nhiều nguyên lý mà người học Khí Công thấy rất quen thuộc: điều thân, điều tức, chú ý nội tại, thả lỏng, phối hợp ý và động tác.
Bởi vậy, có thể nói hai hệ thống có vùng giao thoa lớn, thay vì ép môn này phải nằm hoàn toàn bên trong môn kia.
Khí Công có phải một phần của Thái Cực Quyền không?
Cũng không nên hiểu máy móc theo hướng ngược lại.
Khí Công rộng hơn rất nhiều so với phạm vi của một môn quyền.
Lịch sử và nguồn gốc Khí Công liên quan đến nhiều dòng thực hành dưỡng sinh, đạo dẫn, hơi thở, tu dưỡng và truyền thống khác nhau.
Do đó không thể thu toàn bộ Khí Công thành “bài bổ trợ cho Thái Cực Quyền”.
Hai vòng tròn giao nhau, nhưng không phải một vòng tròn nằm trọn trong vòng còn lại.
Thôi thủ là điểm khác biệt rất dễ nhận ra
Nếu muốn thấy chiều kích quyền thuật của Thái Cực rõ hơn, hãy nhìn vào thôi thủ – 推手.
Hai người tiếp xúc với nhau và học cảm nhận:
Đối phương đang đẩy về đâu?
Trọng tâm của mình có bị phá không?
Chỗ nào đang cứng?
Khi nào nên theo?
Khi nào nên hóa?
Khi nào có thể phát?
Đây là một thế giới rất khác với việc một người đứng một mình điều hòa hơi thở.
Khí Công không bắt buộc phải có hệ thống đối luyện như vậy.
Khí Công và Thái Cực Quyền: môn nào khó hơn?
Câu hỏi này giống như hỏi đàn piano và violin môn nào khó hơn.
Ở mức nhập môn, cả hai đều có thể bắt đầu rất đơn giản.
Ở mức sâu, cả hai đều có thể trở thành con đường học kéo dài hàng chục năm.
Một bài Khí Công nhìn chỉ có vài động tác nhưng để thân thật sự buông, hơi thật sự thuận và ý thật sự tinh tế có thể không hề đơn giản.
Một bài Thái Cực Quyền có thể học thuộc trình tự trong vài tháng, nhưng để hiểu thân pháp, hư – thực, lực và ứng dụng lại là một tầng khác.
Đừng đánh giá chiều sâu của một môn qua số lượng động tác nhìn thấy bên ngoài.
Khí Công và Thái Cực Quyền: môn nào phù hợp người mới hơn?
Cả hai đều có thể phù hợp, tùy mục tiêu.
| Nếu bạn muốn… | Có thể ưu tiên |
|---|---|
| Tập trung nhiều vào hơi thở và nhận biết nội tại | Khí Công |
| Học một hệ thống quyền có chuỗi động tác rõ ràng | Thái Cực Quyền |
| Tập vận động nhẹ nhàng, phối hợp toàn thân | Cả hai đều có thể phù hợp |
| Tìm hiểu ứng dụng võ thuật và thôi thủ | Thái Cực Quyền |
| Tìm hiểu điều tức hoặc các công pháp tĩnh | Khí Công |
| Muốn luyện lâu dài Thân – Tức – Ý | Cả hai có những con đường rất sâu |
Người mới có thể đọc thêm Ai có thể tập Khí Công? trước khi lựa chọn.
Có nên tập cả Khí Công và Thái Cực Quyền?
Có thể.
Hai môn không nhất thiết loại trừ nhau.
Khí Công có thể giúp người tập chú ý sâu hơn đến hơi thở, thả lỏng và nhận biết cơ thể.
Thái Cực Quyền có thể đưa những phẩm chất ấy vào một cấu trúc vận động phức tạp hơn với bước chân, phương hướng, chuyển trọng tâm và thân pháp.
Nhưng người mới cũng không cần tham nhiều.
Nếu cùng lúc học năm công pháp Khí Công, hai bài quyền và ba phương pháp thở, kết quả có thể là:
biết rất nhiều thứ nhưng chưa có Công trong thứ nào.
Đôi khi một bài căn bản được luyện vài trăm lần có giá trị hơn việc sưu tập hàng chục phương pháp.
Khác biệt lớn nhất cuối cùng vẫn nằm ở mục tiêu luyện
Cùng một bài Thái Cực Quyền, hai người có thể luyện rất khác nhau.
Một người tập để vận động.
Một người nghiên cứu thân pháp.
Một người tập dưỡng sinh.
Một người nghiên cứu thôi thủ và ứng dụng võ thuật.
Tương tự, hai người cùng tập Khí Công cũng có thể đặt trọng tâm khác nhau.
Một người chú ý hơi thở.
Một người chú ý vận động.
Một người luyện sự thư giãn.
Một người đi sâu vào một công pháp cụ thể.
Vì vậy, khi so sánh Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào?, đừng chỉ so hai người đang chuyển động trong công viên.
Hãy hỏi:
Họ đang luyện cái gì?
Họ dùng phương pháp nào?
Họ đang xây dựng loại công phu nào?
Những hiểu lầm thường gặp khi so sánh Khí Công và Thái Cực Quyền
Hiểu lầm thứ nhất: Khí Công chỉ là tập thở. Khí Công còn bao gồm điều thân, vận động, chú tâm và nhiều dạng công pháp khác.
Hiểu lầm thứ hai: Thái Cực Quyền chỉ dành cho người già. Đây là một môn quyền có lịch sử, kỹ thuật và hệ thống luyện tập sâu rộng.
Hiểu lầm thứ ba: cứ chuyển động chậm là Thái Cực Quyền. Một bài quyền còn có cấu trúc, thân pháp và nguyên lý riêng.
Hiểu lầm thứ tư: Khí Công không vận động. Có rất nhiều dạng động công.
Hiểu lầm thứ năm: Thái Cực Quyền không chú trọng hơi thở. Hơi thở và sự phối hợp nội tại có vai trò quan trọng, dù cách luyện không nhất thiết giống một bài điều tức riêng biệt.
Hiểu lầm thứ sáu: phải chọn một và bỏ một. Hai môn có thể bổ sung cho nhau nếu người tập có mục tiêu rõ ràng và không học quá nhiều thứ cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp về Khí Công và Thái Cực Quyền
1. Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào?
Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào? Khí Công là phạm vi thực hành rộng với nhiều dạng động công, tĩnh công, điều tức và phương pháp rèn luyện Thân – Tức – Ý; còn Thái Cực Quyền là một hệ thống quyền thuật Trung Hoa có bài quyền, thân pháp, bộ pháp và truyền thống ứng dụng võ thuật riêng. Hai môn có vùng giao thoa lớn nhưng không đồng nhất.
2. Thái Cực Quyền có phải là Khí Công không?
Không nên đồng nhất hai khái niệm. Thái Cực Quyền là một môn quyền, nhưng quá trình luyện có thể chứa nhiều yếu tố gần gũi với Khí Công như thả lỏng, điều thân, chú ý hơi thở và phối hợp ý – động tác.
3. Tập Khí Công hay Thái Cực Quyền tốt hơn cho người lớn tuổi?
Không có lựa chọn tốt nhất cho tất cả mọi người. Cần xét sức khỏe, thăng bằng, khả năng ghi nhớ động tác, mục tiêu và người hướng dẫn. Một bài Khí Công đơn giản có thể dễ nhập môn hơn, trong khi một bài Thái Cực phù hợp lại mang đến quá trình luyện chuyển trọng tâm và phối hợp toàn thân rất phong phú.
4. Tập Khí Công rồi có học Thái Cực Quyền dễ hơn không?
Có thể có lợi thế nếu người tập đã xây dựng được khả năng thả lỏng, nhận biết trọng tâm, hơi thở và chú ý thân thể. Tuy nhiên, Thái Cực Quyền vẫn có kỹ thuật, thân pháp và hệ thống riêng cần được học; có nền tảng Khí Công không đồng nghĩa tự động biết quyền.
5. Có thể tập Khí Công buổi sáng và Thái Cực Quyền buổi chiều không?
Có thể nếu khối lượng phù hợp với thể trạng và hai chương trình không khiến người tập quá tải. Tuy nhiên, người mới nên ưu tiên ít phương pháp nhưng luyện sâu hơn là sưu tập quá nhiều bài. Công phu được xây bằng sự lặp lại có chất lượng.
Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào? Hai con đường khác nhau nhưng có thể gặp nhau rất sâu
Nếu chỉ nhìn bằng mắt, ta thấy hai người cùng chuyển động chậm.
Nếu nhìn sâu hơn, ta bắt đầu thấy sự khác biệt.
Một bên có thể đang luyện một công pháp điều thân – điều tức.
Một bên đang đi một bài quyền với hư – thực, bộ pháp, thân pháp và cấu trúc võ thuật.
Nhưng đi sâu thêm một tầng nữa, chúng ta lại thấy họ gặp nhau.
Cả hai đều phải học cách không gồng vô ích.
Cả hai đều phải nhận biết trọng tâm.
Cả hai đều phải làm cho thân thể bớt rời rạc.
Cả hai đều phải biến những điều lúc đầu phải suy nghĩ thành khả năng tự nhiên hơn qua thời gian.
Đó chính là công phu.
Vì vậy, câu trả lời đẹp nhất cho Khí Công khác Thái Cực Quyền như thế nào? không phải là dựng một bức tường giữa hai môn.
Khí Công có một phạm vi rộng lớn của riêng nó.
Thái Cực Quyền có lịch sử và cấu trúc quyền thuật của riêng nó.
Chúng không phải một, nhưng có thể soi sáng cho nhau.
Người học Khí Công có thể nhìn Thái Cực Quyền và hiểu thêm về sự thống nhất của toàn thân trong chuyển động.
Người tập Thái Cực Quyền có thể học từ Khí Công sự tinh tế của điều thân, điều tức và nhận biết nội tại.
Và người thật sự muốn đi sâu vào một trong hai cuối cùng sẽ gặp cùng một sự thật rất giản dị:
Không có đường tắt thay cho Công.
Biết bài chưa phải Công.
Thuộc động tác chưa phải Công.
Đọc nhiều chưa phải Công.
Chỉ khi phương pháp được đưa vào thân, được lặp lại, sửa sai và tinh luyện qua thời gian, điều đã học mới dần trở thành năng lực thực sự.
Đó cũng là tinh thần được gìn giữ tại ThuanNghia.com khi hệ thống hóa những kiến thức học được từ Thầy Lê Thuận Nghĩa: đừng vội bị cuốn vào tên gọi của môn phái; hãy nhìn vào thứ mình đang thực sự luyện trong thân.
Và có lẽ vì chiều sâu không có điểm kết thúc ấy mà nhiều người cuối cùng chọn Khí Công để luyện tập suốt đời.