Hơi Thở Là Gì? Vì Sao Hơi Thở Quan Trọng Với Sức Khỏe?

Hơi thở là gì? Đó có lẽ là một trong những câu hỏi đơn giản nhất mà con người hiếm khi thực sự đặt ra. Chúng ta có thể nhịn ăn nhiều ngày, nhịn uống lâu hơn mình tưởng, nhưng chỉ vài phút không thở đã đủ đẩy sự sống đến giới hạn. Điều kỳ lạ là thứ diễn ra hàng chục nghìn lần mỗi ngày ấy lại thường chỉ được chúng ta chú ý khi nó bắt đầu trở nên khó khăn.

Hơi thở vừa là bản năng, vừa là một trong số rất ít hoạt động sinh lý mà con người có thể chủ động can thiệp vào. Bạn không cần nhớ để thở khi đang ngủ, nhưng ngay lúc này bạn có thể chủ động thở chậm lại, sâu hơn, nông hơn, bằng mũi, bằng miệng hoặc kéo dài thì thở ra. Chính vị trí đặc biệt giữa tự động và chủ động ấy khiến Hơi Thở trở thành chiếc cầu nối đáng chú ý giữa cơ thể, hệ thần kinh và tâm trạng.

Trong hệ thống Khí công của Thầy Lê Thuận Nghĩa, Hơi Thở còn đi xa hơn một chức năng sinh lý đơn thuần. Nó là nền móng để người học đi vào điều thân – điều tức – điều tâm, rồi từ đó mới có thể bước vào những tầng công phu sâu hơn. Vì thế, muốn hiểu Khí Công là gì, trước hết rất nên hiểu thật rõ một việc tưởng như chúng ta đã biết từ khi chào đời: thở.

Table of Contents

Hơi thở là gì dưới góc nhìn sinh lý học?

hoi-tho-la-gi

Ở nghĩa sinh lý cơ bản nhất, hô hấp là quá trình cơ thể đưa không khí vào và ra khỏi phổi để phục vụ trao đổi khí. Oxy từ không khí được đưa đến phế nang, khuếch tán vào máu và được vận chuyển đến các mô. Đồng thời, carbon dioxide sinh ra từ quá trình chuyển hóa được máu đưa trở lại phổi để thải ra ngoài.

Nhưng “thở” không chỉ là việc phổi tự phồng lên rồi xẹp xuống.

Phổi gần như không tự hút không khí vào. Chính các cơ hô hấp làm thay đổi thể tích và áp suất trong lồng ngực, từ đó khiến không khí di chuyển.

Trong đó, cơ hoành là cơ hít vào quan trọng nhất.

Khi hít vào, cơ hoành co và hạ xuống, lồng ngực mở rộng, áp suất trong lồng ngực giảm và không khí đi vào phổi. Khi thở ra yên tĩnh, cơ hoành thả lỏng và hệ thống đàn hồi của phổi – lồng ngực góp phần đẩy không khí ra ngoài.

Đây cũng là lý do người muốn nghiên cứu sâu hơn nên đọc tiếp Cách thở bằng cơ hoành đúng kỹ thuật và Thở bụng là gì? Cách tập thở bụng cho người mới, bởi hai khái niệm này thường bị sử dụng lẫn lộn trong đời sống và trong các lớp luyện thở.

Một hơi thở tưởng đơn giản nhưng có rất nhiều bộ phận cùng tham gia

Đằng sau một lần hít vào tưởng như hoàn toàn tự nhiên là sự phối hợp của nhiều hệ thống.

Thành phần	Vai trò chính
Não và thân não	Tạo và điều chỉnh nhịp hô hấp tự động
Cơ hoành	Cơ hít vào chủ yếu trong hô hấp yên tĩnh
Cơ liên sườn và các cơ hô hấp phụ	Hỗ trợ thay đổi thể tích lồng ngực, đặc biệt khi nhu cầu hô hấp tăng
Đường thở	Dẫn không khí từ mũi, họng, khí quản đến phổi
Phế nang	Nơi diễn ra trao đổi oxy và carbon dioxide với máu
Tim và hệ tuần hoàn	Vận chuyển khí giữa phổi và các mô
Hệ thần kinh tự chủ	Liên hệ chặt chẽ giữa trạng thái cơ thể, nhịp tim và nhịp thở

Vì vậy, một thay đổi trong hơi thở đôi khi chỉ đơn giản do vận động, cảm xúc hoặc tư thế, nhưng cũng có thể liên quan đến đường hô hấp, phổi, tim, máu, chuyển hóa hoặc hệ thần kinh.

Đó là lý do không nên xem mọi cảm giác khác thường khi thở đều là “Khí đang chạy”. Nếu thường xuyên cảm thấy hơi thở nặng nề, thở gấp, hụt hơi hoặc thở có tiếng rít, trước hết cần nhìn chúng như những triệu chứng sức khỏe cần được đánh giá đúng nguyên nhân.

Hơi thở quan trọng vì oxy cần thiết cho sự sống – nhưng câu chuyện không chỉ có oxy

Nói đến Hơi Thở, nhiều người chỉ nghĩ đến oxy.

Oxy quả thật thiết yếu. Các tế bào cần oxy cho nhiều quá trình tạo năng lượng và não đặc biệt nhạy cảm với sự gián đoạn cung cấp oxy.

Nhưng một hơi thở khỏe mạnh không phải là cuộc thi “hít càng nhiều oxy càng tốt”.

Carbon dioxide cũng có vai trò sinh lý quan trọng. Cơ thể liên tục điều chỉnh thông khí để duy trì cân bằng khí máu và pH trong một phạm vi rất hẹp.

Khi một người cố thở quá nhanh hoặc quá mạnh trong khi cơ thể không cần tăng thông khí, lượng carbon dioxide có thể giảm quá mức. Điều này có thể gây:

choáng váng;
tê quanh miệng hoặc đầu ngón tay;
cảm giác hụt hơi dù đang thở rất nhiều;
đánh trống ngực;
cảm giác lâng lâng hoặc bất an.

Vì vậy, thở sâu không đồng nghĩa với thở càng nhiều càng tốt. Người từng gặp hiện tượng này có thể đọc thêm Tại sao hít thở sâu lại thấy mệt? và Hít thở sâu đúng cách: Không phải càng sâu càng tốt.

Hơi thở và hệ thần kinh có mối liên hệ đặc biệt

Hãy nhớ lại lần bạn giật mình vì một tiếng động lớn.

Hơi thở thay đổi gần như ngay lập tức.

Khi chạy nhanh, tức giận, đau đớn, lo âu hoặc hoảng sợ, nhịp thở cũng thay đổi.

Ngược lại, khi cơ thể thư giãn hoặc chìm vào giấc ngủ, hơi thở thường chậm và yên hơn.

Điều này không phải tình cờ.

Hô hấp có mối liên hệ hai chiều với hệ thần kinh tự chủ. Trạng thái của hệ thần kinh ảnh hưởng đến cách thở, và một số kiểu thở có chủ đích cũng có thể tác động trở lại các đáp ứng thần kinh – tim mạch.

Các nghiên cứu về thở chậm ở người khỏe mạnh ghi nhận những thay đổi liên quan đến biến thiên nhịp tim, baroreflex, sự phối hợp tim – hô hấp và cân bằng thần kinh tự chủ.

Nhưng điều này không có nghĩa chỉ cần “thở vài hơi” là chữa được lo âu, tăng huyết áp hoặc mọi rối loạn thần kinh.

Ý nghĩa thực tế hơn là: Hơi Thở là một trong những cửa ngõ mà con người có thể sử dụng để tác động nhẹ nhàng lên trạng thái sinh lý của chính mình.

Vì sao khi căng thẳng, hơi thở lại trở nên nông và nhanh?

Khi cơ thể nhận thấy mối đe dọa, hệ thống bảo vệ tự nhiên chuẩn bị cho hành động.

Nhịp tim có thể tăng.

Cơ bắp căng lên.

Sự cảnh giác tăng.

Và nhịp thở thường tăng theo.

Đây là phản ứng hữu ích nếu bạn thực sự phải chạy khỏi nguy hiểm.

Nhưng cuộc sống hiện đại có một nghịch lý: cơ thể có thể phản ứng như đang đối mặt với nguy hiểm trong khi “con hổ” chỉ là email, cuộc họp, khoản nợ hay một ý nghĩ lặp đi lặp lại trong đầu.

Khi trạng thái căng thẳng kéo dài, một số người hình thành kiểu thở nhanh, nông hoặc dùng nhiều cơ vùng ngực – cổ.

Do đó, học thở đúng cách không đơn thuần là học một mẹo hít vào – thở ra, mà còn là học cách nhận biết cơ thể đang phản ứng ra sao.

Hơi thở là một trong số ít chức năng vừa tự động vừa có thể chủ động

Bạn không thể ra lệnh trực tiếp cho dạ dày ngừng co bóp.

Bạn cũng không thể đơn giản bảo nhịp tim giảm xuống còn 60 lần mỗi phút.

Nhưng bạn có thể ngay lập tức thay đổi hơi thở.

Hít vào.

Dừng lại.

Thở ra.

Kéo dài hơi thở ra thêm một chút.

Hoặc ngược lại, chỉ quan sát mà không điều khiển.

Đây chính là vị trí đặc biệt của Hơi Thở: nó nằm ở giao điểm giữa cái tự động và cái có ý thức.

Và chính cánh cửa ấy đã được rất nhiều hệ thống dưỡng sinh, thiền định, Yoga, võ học và Khí công khai thác qua hàng nghìn năm.

Từ hơi thở sinh lý đến Hơi Thở Dưỡng Sinh

Con người vốn đã thở từ khi sinh ra.

Vậy tại sao còn phải “học thở”?

Bởi thở được và biết sử dụng hơi thở trong luyện tập là hai chuyện khác nhau.

Hơi thở sinh lý tự nhiên có nhiệm vụ duy trì sự sống.

Hơi thở trong dưỡng sinh lại trở thành một phương tiện có chủ đích để người tập:

nhận biết cơ thể;
giảm những căng thẳng không cần thiết;
phối hợp hơi thở với chuyển động;
rèn khả năng chú ý;
học cách điều tiết nhịp thở;
và từng bước hiểu sâu hơn mối quan hệ giữa Thân – Tức – Tâm.

Đây chính là vùng mà Cách thở dưỡng sinh: Hướng dẫn tập hơi thở từ căn bản bắt đầu khác với việc đơn thuần hít vào và thở ra trong sinh hoạt hằng ngày.

Trong hệ thống của Thầy Lê Thuận Nghĩa, Hơi Thở là cái gốc để đi vào Khí công

Trong nhiều bài viết của Thầy Lê Thuận Nghĩa, Hơi Thở không xuất hiện như một chi tiết phụ.

Nó xuất hiện như một trục xuyên suốt.

Thầy từng viết về việc “lấy hơi thở làm phương tiện để khám phá nội tại và chuyển hóa tâm thức”, đồng thời nhấn mạnh việc bắt đầu từ những hơi thở đơn giản rồi từng bước lắng nghe nhịp điệu của chính mình.

Trong hệ Khí công “Truyền Nhân Của Hơi Thở”, những tầng căn bản lại đặt trọng tâm vào Hơi Thở Bụng, Thở Bình hay Phúc Hồ Lô trước khi người học đi sâu vào các tầng phức tạp hơn.

Và ở Thiền Thổi – Âm Công, Thầy giải thích rằng những môn sinh bước vào tầng Trung đẳng phải có nền tảng Hơi Thở để tiến đến những phương pháp sử dụng âm lực và nội tức.

Điều này cho chúng ta một nguyên tắc quan trọng:

Khí công không bắt đầu bằng việc tưởng tượng “Khí” đang chạy ở đâu. Nó bắt đầu từ việc học lại chính thân thể và Hơi Thở của mình.

“Làm chủ Hơi Thở” không có nghĩa là cưỡng ép Hơi Thở

Đây là chỗ người mới rất dễ hiểu sai.

Nghe nói “làm chủ Hơi Thở”, người ta dễ nghĩ phải:

hít thật sâu;
nín thật lâu;
đẩy bụng thật mạnh;
cố làm hơi dài;
hoặc ép hơi đi theo một đường nào đó.

Nhưng cưỡng ép không phải làm chủ.

Một người càng cố lấy thật nhiều hơi nhưng vai càng nhấc, ngực càng cứng, mặt càng căng và đầu càng choáng thì chưa thể gọi đó là một hơi thở tốt.

Làm chủ trước hết là nhận biết.

Biết mình đang hít vào.

Biết mình đang thở ra.

Biết phần nào của thân đang chuyển động.

Biết khi nào mình bắt đầu gồng.

Biết khi nào hơi đã đủ.

Và biết dừng khi cơ thể không còn thoải mái.

Thở bụng có phải là bụng chứa đầy không khí?

Không.

Không khí chủ yếu đi vào phổi, không đi xuống bụng.

Cảm giác bụng nở ra khi thở cơ hoành liên quan đến chuyển động của cơ hoành và sự thay đổi áp lực trong khoang bụng.

Khi cơ hoành hạ xuống trong thì hít vào, thành bụng có thể di chuyển ra ngoài. Vì vậy chúng ta nhìn thấy “bụng thở”, nhưng không có nghĩa không khí đang được bơm vào dạ dày.

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất khi học Hơi Thở Bụng.

Người mới nên đọc kỹ Thở bằng bụng có phải không khí đi xuống bụng không? và Tại sao bụng phình ra khi hít vào? thay vì cố dùng cơ bụng để đẩy bụng ra thật lớn.

Cơ hoành quan trọng đến mức nào?

Cơ hoành là cơ hít vào chính của con người.

Nó giống một vòm cơ – gân nằm giữa lồng ngực và ổ bụng.

Khi co, nó hạ xuống và góp phần làm lồng ngực tăng thể tích.

Khi cơ thể cần thông khí nhiều hơn, chẳng hạn lúc vận động mạnh, các cơ hô hấp khác sẽ tham gia nhiều hơn.

Một kiểu thở hiệu quả không có nghĩa chỉ cơ hoành được phép hoạt động còn lồng ngực phải bất động.

Hô hấp bình thường là một chuyển động phối hợp.

Vì vậy, những hướng dẫn kiểu “thở bụng thì tuyệt đối không được nở ngực” có thể khiến người tập gồng để giữ lồng ngực đứng im một cách không cần thiết.

Nếu muốn học sâu phần này, nên nối tiếp bằng Cách cảm nhận chuyển động của cơ hoành khi thở và Làm sao biết mình đang thở bằng cơ hoành đúng?.

Tư thế ảnh hưởng đến Hơi Thở nhiều hơn bạn tưởng

Hãy thử ngồi gập người xuống, ép bụng, thu vai và cúi đầu.

Sau đó ngồi thẳng tự nhiên, thả vai và để lồng ngực – bụng có không gian vận động.

Cảm giác thở đã khác.

Tư thế ảnh hưởng đến:

khả năng di động của lồng ngực;
hoạt động của cơ hoành;
mức độ sử dụng các cơ hô hấp phụ;
và cảm giác thoải mái khi thở.

Nhưng “tư thế tốt” không có nghĩa phải gồng lưng thẳng như cây gậy.

Tư thế tốt cho luyện thở thường là tư thế ổn định nhưng không cứng, ngay nhưng không gồng, đủ không gian cho ngực – bụng chuyển động tự nhiên.

Đây cũng là nội dung nên nối sang bài Tư thế nào tốt nhất để tập thở?.

Thở bằng mũi hay bằng miệng?

Trong trạng thái nghỉ và khi đường mũi thông thoáng, thở bằng mũi thường là con đường sinh lý tự nhiên.

Mũi giúp làm ấm, làm ẩm và lọc một phần không khí trước khi nó đi sâu vào đường hô hấp.

Nhưng không nên biến “phải thở bằng mũi” thành luật tuyệt đối.

Khi vận động cường độ cao, nghẹt mũi hoặc trong một số công pháp phát âm, miệng đương nhiên tham gia vào hô hấp.

Trong Lục Tự Khí Công chẳng hạn, thì thở ra còn liên quan chặt chẽ đến khẩu hình, vị trí môi – lưỡi, âm thanh và dòng hơi.

Do đó câu hỏi đúng không chỉ là “mũi hay miệng”, mà còn là:

đang thở trong hoàn cảnh nào và đang thực hành phương pháp gì?

Người muốn tìm hiểu sâu hơn có thể đọc Thở bằng mũi hay bằng miệng tốt hơn? và Hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng có đúng không?.

Thở sâu có phải lúc nào cũng tốt?

Không.

Đây là một quan niệm cần được sửa rất sớm trong cụm kiến thức về Hơi Thở.

Nhiều người nghe “hãy hít thở sâu” rồi cố hít đến mức ngực căng cứng, vai nâng lên và mỗi hơi giống như đang cố lấy càng nhiều không khí càng tốt.

Nếu lặp lại liên tục, cách này có thể trở thành tăng thông khí.

Một hơi thở tốt trong trạng thái nghỉ thường nên:

êm;
không gắng sức;
không làm bạn chóng mặt;
không khiến vai phải liên tục nâng lên;
và phù hợp với nhu cầu thực tế của cơ thể.

Vì vậy, “sâu” nên được hiểu là hơi thở có sự tham gia hiệu quả của cơ hoành và lồng ngực, chứ không phải cố nhồi thật nhiều không khí.

Người muốn luyện thực hành có thể xem thêm Bài tập thở 5 phút mỗi ngày cho người mới.

Hít thở sâu có làm sạch phổi không?

Hơi thở sâu có thể làm thay đổi thông khí phổi và giúp huy động những vùng phổi khác nhau, nhưng những câu quảng cáo kiểu “thở sâu để thải độc phổi” thường đơn giản hóa quá mức sinh lý học.

Phổi có hệ thống tự bảo vệ gồm niêm mạc, lông chuyển, phản xạ ho và các cơ chế miễn dịch.

Gan, thận và nhiều hệ cơ quan khác mới đóng vai trò trung tâm trong việc xử lý và đào thải rất nhiều chất chuyển hóa.

Vì vậy, nên hiểu chính xác hơn rằng luyện thở có thể hỗ trợ thông khí và nhận biết hô hấp trong một số bối cảnh, nhưng không phải một phương pháp “detox” thần kỳ. Nếu muốn thực hành, nên bắt đầu từ Hít thở sâu đúng cách: Không phải càng sâu càng tốt.

Hơi thở có liên quan đến tim không?

Có.

Tim và phổi không hoạt động như hai hệ thống độc lập.

Khi hít vào và thở ra, áp suất trong lồng ngực thay đổi, dòng máu trở về tim thay đổi và nhịp tim cũng có những dao động tự nhiên liên quan đến hô hấp.

Hiện tượng nhịp tim thường tăng nhẹ khi hít vào và giảm khi thở ra được gọi là respiratory sinus arrhythmia – loạn nhịp xoang hô hấp, một hiện tượng sinh lý thường gặp chứ không đồng nghĩa với bệnh loạn nhịp nguy hiểm.

Những phương pháp thở chậm đã được nghiên cứu vì chúng có thể làm thay đổi sự phối hợp giữa hô hấp, huyết áp và nhịp tim.

Đây là một trong những lý do khoa học hiện đại ngày càng quan tâm đến Hơi Thở thay vì xem nó chỉ là hoạt động của riêng phổi.

Hơi thở ảnh hưởng đến giọng nói và âm thanh

Không có hơi thở ra thì không có giọng nói theo nghĩa thông thường.

Dòng khí từ phổi đi qua thanh quản làm dây thanh rung, sau đó âm thanh được định hình bởi họng, miệng, lưỡi và môi.

Vì vậy, người hát, người nói, người thổi nhạc cụ và người luyện âm đều phải học cách sử dụng hơi.

Trong hệ thống của Thầy, mối quan hệ này được đẩy sâu hơn ở Lục Tự Khí Công và Thiền Thổi – Âm Công.

Khi ấy, âm không chỉ là thứ nghe được bên ngoài. Người tập còn phải chú ý đến dòng hơi, khẩu hình, sự thả lỏng, độ dài của tiếng, cộng hưởng và sự phối hợp giữa Hơi Thở – Ý – Thân.

Đây là lý do một âm nghe tưởng đơn giản nhưng có thể mất rất nhiều thời gian để luyện cho đúng.

Hơi thở và vận động phải biết phối hợp

Hãy quan sát người mới tập một động tác.

Khi cố gắng, họ thường vô thức nín thở.

Khi nâng vật nặng, họ nín.

Khi tập trung làm một tư thế khó, họ nín.

Khi sợ đau, họ cũng nín.

Khí công đưa người học trở lại một kỹ năng tưởng nhỏ nhưng rất quan trọng: vận động mà không đánh mất Hơi Thở.

Trong những bài như Âm Dương Thủ, Chèo Đò Công, Tán Hương Công hay Thiên Lý Tiêu Dao, động tác bên ngoài chỉ là một phần của bài. Càng đi sâu, người luyện càng phải hiểu mối quan hệ giữa chuyển động, trọng tâm, thân pháp và Hơi Thở.

Tại sao chúng ta có thể “quên thở” khi tập trung?

Con người không thật sự ngừng hô hấp chỉ vì quên, bởi các trung tâm hô hấp tự động vẫn hoạt động.

Nhưng nhiều người có thói quen vô thức nín hơi ngắn hoặc làm hơi thở trở nên rất nông khi tập trung cao độ.

Bạn có thể tự quan sát điều này khi:

đọc một tin nhắn căng thẳng;
chơi game;
làm việc trước màn hình;
thực hiện động tác khó;
hoặc chờ một kết quả quan trọng.

Chỉ cần nhận ra thói quen ấy đã là bước đầu tiên của luyện thở.

Không cần ngay lập tức sửa bằng một kỹ thuật phức tạp.

Biết mình đang thở thế nào thường quan trọng hơn việc cố tạo ra một hơi thở “hoàn hảo”.

Hít thở sai cách là gì?

Không tồn tại một kiểu thở duy nhất phù hợp cho mọi hoạt động.

Hơi thở khi ngủ khác khi chạy.

Hơi thở khi nói khác khi thiền.

Hơi thở trong Lục Tự khác hơi thở khi chơi thể thao.

Vì vậy, “sai” nên được hiểu trong bối cảnh.

Tuy nhiên, một số kiểu thường đáng chú ý gồm:

liên tục thở quá nhanh trong trạng thái nghỉ;
thường xuyên phải dùng nhiều cơ cổ và vai để thở;
vô thức nín thở khi không cần thiết;
cố thở thật sâu đến chóng mặt;
luôn thở bằng miệng dù không có lý do rõ ràng;
cố gồng bụng hoặc lồng ngực theo một kỹ thuật luyện thở;
ép giữ hơi vượt quá khả năng.

Người mới có thể đọc tiếp Hít thở đúng cách: Bạn có đang thở sai mà không biết? để nhận diện rõ hơn những thói quen này.

Thế nào là một hơi thở tốt?

Không nên đánh giá Hơi Thở bằng một tiêu chí duy nhất như “càng dài càng tốt”.

Trong trạng thái nghỉ, một hơi thở tốt thường có những phẩm chất như:

êm: không phải gắng sức để lấy hơi;
đủ: đáp ứng đúng nhu cầu của cơ thể;
linh hoạt: thay đổi phù hợp khi nghỉ, vận động, nói hoặc tập luyện;
không tạo triệu chứng: không gây chóng mặt, đau ngực hay khó chịu;
phối hợp: cơ hoành, lồng ngực và thành bụng chuyển động hài hòa;
thích nghi: cơ thể có thể tăng thông khí khi vận động và giảm lại khi nghỉ.

Trong Khí công, còn thêm một tầng nữa: hơi phải phù hợp với công pháp.

Không thể lấy một cách thở rồi áp vào mọi động tác.

Chính Thầy từng giải thích rằng trong hệ “Truyền Nhân Của Hơi Thở”, mỗi bài, thậm chí từng chuyển động, có thể gắn với đặc điểm Hơi Thở riêng. Vì vậy mới xuất hiện cách gọi như Hơi Thở Thiên Lý Tiêu Dao hay Hơi Thở Miêu Bộ trong quá trình giảng dạy.

Tại sao người khỏe mạnh cũng nên học về Hơi Thở?

Bởi chúng ta không cần chờ đến lúc khó thở mới bắt đầu hiểu cách mình thở.

Kiến thức về Hơi Thở giúp người khỏe mạnh:

hiểu cơ chế hô hấp của chính mình;
nhận biết thói quen nín hơi hoặc thở gấp;
phối hợp hơi thở tốt hơn với vận động;
phân biệt cảm giác sinh lý bình thường với triệu chứng cần chú ý;
tạo nền tảng cho Thiền, Yoga, Khí công, luyện giọng hoặc nhạc cụ;
và hiểu tại sao trạng thái tinh thần có thể biểu hiện ngay trong nhịp thở.

Hơi Thở vì vậy không chỉ thuộc về người bệnh.

Nó thuộc về bất kỳ ai đang sống.

Khi nào thay đổi Hơi Thở là dấu hiệu cần đi khám?

Đây là ranh giới rất quan trọng giữa luyện thở và y khoa.

Không nên cố dùng Khí công hoặc một bài thở để tự giải thích mọi triệu chứng.

Cần tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp hoặc phù hợp nếu xuất hiện những tình trạng như:

khó thở đột ngột hoặc nặng;
đau hoặc tức ngực;
môi hoặc đầu chi tím tái;
ngất hoặc gần ngất;
khó thở kèm yếu liệt, lú lẫn hoặc triệu chứng thần kinh;
khò khè hoặc tiếng rít nghiêm trọng;
ho ra máu;
khó thở ngày càng tăng;
khó thở khi nằm hoặc thức giấc ban đêm vì không thở được;
hoặc bất kỳ triệu chứng mới nào khiến bạn cảm thấy rõ ràng bất thường.

Tương tự, nếu hít thở vào bị đau sau lưng hoặc đau ngực liên quan đến hơi thở kéo dài, không nên mặc định đó chỉ là “căng cơ” mà bỏ qua việc đánh giá nguyên nhân.

Người có bệnh có nên tập thở không?

Nhiều chương trình phục hồi chức năng hô hấp thực sự sử dụng các kỹ thuật luyện thở.

Nhưng bài thở phù hợp phụ thuộc vào bệnh lý.

Người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen, bệnh tim, sau phẫu thuật, rối loạn thần kinh cơ hoặc rối loạn lo âu không nhất thiết nên thực hiện cùng một bài.

Nếu đang có bệnh lý, đặc biệt bệnh tim – phổi hoặc triệu chứng khó thở chưa rõ nguyên nhân, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng trước khi thực hiện những kỹ thuật điều tức mạnh.

Và tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc hoặc trì hoãn điều trị chỉ vì cảm thấy một bài thở có tác dụng.

Hơi thở trong Khí công khác hơi thở bình thường ở đâu?

Không phải vì Khí công sử dụng một loại không khí khác.

Khác biệt nằm ở cách Hơi Thở được đưa vào trong một hệ thống luyện tập.

Hơi thở tự nhiên	Hơi thở trong luyện Khí công
Chủ yếu diễn ra tự động	Có thể được quan sát hoặc điều tiết có chủ đích
Không cần phối hợp một bài cụ thể	Thường phối hợp với tư thế, vận động, âm thanh hoặc ý
Mục tiêu chính là duy trì hô hấp	Trở thành một phần của quá trình điều thân – điều tức – điều tâm
Không cần công phu kỹ thuật	Có những tầng kỹ thuật từ căn bản đến chuyên sâu
Thay đổi tự nhiên theo nhu cầu cơ thể	Cách điều tiết phụ thuộc công pháp

Người mới nên hiểu thật chắc phần đầu trước khi đi sang phần sau.

Không hiểu hơi thở sinh lý mà vội nói đến Nội Tức, Hành Tức hay vận Khí rất dễ biến Khí công thành một hệ thống tưởng tượng.

Từ Hơi Thở Bụng đến Phúc Hồ Lô

Trong hệ thống của Thầy Lê Thuận Nghĩa, người học sẽ gặp những thuật ngữ như Hơi Thở Bụng, Thở Bình, Phúc Hồ Lô và sau đó là những tầng Hơi Thở chuyên sâu hơn.

Không nên đọc tên rồi tự suy diễn kỹ thuật.

Thầy từng giải thích rằng môn phái “Truyền Nhân Của Hơi Thở” lấy kỹ thuật Hơi Thở Bụng – Thở Bình – Phúc Hồ Lô làm nền tảng căn bản trước khi tiến đến Trung đẳng.

Điểm đáng học ở đây không phải là vội tìm “cấp cao”.

Mà chính là thứ tự:

căn bản phải thành nền trước khi nâng cao có ý nghĩa.

Tại sao Hơi Thở lại trở thành con đường đi vào nội thân?

Khi bạn để ý hơi thở trong vài phút, một điều thú vị xảy ra.

Bạn bắt đầu nhận thấy nhiều thứ trước đó vẫn tồn tại nhưng mình không biết:

vai đang căng;
hàm đang siết;
bụng đang giữ cứng;
lồng ngực bên trái và bên phải chuyển động khác nhau;
mỗi lần lo lắng mình lại nín hơi;
hoặc hơi thở trở nên gấp khi một ý nghĩ nào đó xuất hiện.

Hơi Thở vì vậy trở thành một đối tượng rất đặc biệt để quan sát nội thân.

Không phải vì nó thần bí.

Mà bởi nó luôn ở đó, luôn thay đổi và liên hệ trực tiếp với trạng thái sống của chúng ta.

Đây chính là điều khiến tư tưởng “lấy Hơi Thở làm phương tiện để khám phá nội tại” trong các bài giảng của Thầy có giá trị thực hành rất rõ.

Từ Hơi Thở đến điều thân – điều tức – điều tâm

Đây là nơi Hơi Thở bắt đầu mở cánh cửa vào Khí công.

Điều thân là học lại tư thế, chuyển động, trục, trọng tâm và sự thả lỏng.

Điều tức là đi vào nhận biết và điều tiết Hơi Thở theo yêu cầu của pháp.

Điều tâm là rèn sự chú ý, nhận biết và khả năng đưa tâm trở về với quá trình đang thực hành.

Ba việc này không phải ba chiếc hộp riêng biệt.

Thân căng thì hơi đổi.

Hơi gấp thì tâm khó yên.

Tâm loạn lại khiến thân căng.

Ngược lại, một thay đổi nhỏ ở một mắt xích có thể làm toàn hệ thống thay đổi.

Đó chính là lý do Hơi Thở có vị trí lớn đến vậy trong nghệ thuật dưỡng sinh.

Đừng cố biến mọi Hơi Thở thành một “bài tập”

Đây có lẽ là nghịch lý thú vị nhất.

Càng đọc nhiều phương pháp, chúng ta càng có xu hướng can thiệp vào Hơi Thở mọi lúc.

Sáng chỉnh nhịp.

Trưa đếm hơi.

Chiều cố thở bụng.

Tối nín thở.

Đi bộ cũng kiểm soát.

Nằm ngủ cũng lo xem mình thở đúng chưa.

Đến lúc ấy, một chức năng vốn tự nhiên lại trở thành nguồn căng thẳng.

Luyện thở tốt cuối cùng phải giúp Hơi Thở tự nhiên hơn, không phải khiến con người sợ chính Hơi Thở của mình.

Người mới nên bắt đầu học Hơi Thở như thế nào?

Không cần bắt đầu bằng một kỹ thuật phức tạp.

Có thể đi theo trình tự:

Quan sát: xem hiện tại mình đang thở bằng cách nào mà chưa cần sửa.
Hiểu cơ thể: nhận biết cơ hoành, lồng ngực và thành bụng.
Điều chỉnh tư thế: để cơ thể có không gian thở tự nhiên.
Giảm gắng sức: bỏ thói quen cố lấy thật nhiều không khí.
Luyện căn bản: học thở cơ hoành hoặc Hơi Thở Bụng theo hướng dẫn phù hợp.
Phối hợp: sau đó mới đưa Hơi Thở vào vận động, âm thanh hoặc Khí công.
Đi sâu có thứ tự: những kỹ thuật điều tức phức tạp cần có nền tảng và người hướng dẫn.

Người mới có thể tiếp tục theo cụm bài Bài tập thở 5 phút mỗi ngày cho người mới, Tư thế nào tốt nhất để tập thở?, Cách thở bằng cơ hoành đúng kỹ thuật, Thở bụng là gì? Cách tập thở bụng cho người mới và Cách điều hòa hơi thở cho người mới tập khí công trước khi bước vào các kỹ thuật chuyên sâu hơn.

Đừng chạy theo một hơi thở “hoàn hảo”

Hơi Thở sống là Hơi Thở biết thay đổi.

Khi bạn chạy, nó phải nhanh hơn.

Khi ngủ, nó chậm lại.

Khi nói, thì thở ra bị chia thành những đoạn.

Khi hát, bạn điều phối nó khác.

Khi luyện Lục Tự, hơi thở lại phục vụ âm thanh.

Vì vậy, không tồn tại một con số nhịp thở, một tỷ lệ hít – thở hay một hình dạng bụng có thể áp dụng hoàn hảo cho mọi lúc.

Một hệ hô hấp khỏe mạnh không phải hệ hô hấp bất biến. Nó là hệ hô hấp biết thích nghi.

Hơi thở là gì? Đó là nơi sinh học và công phu gặp nhau

Cuối cùng, Hơi thở là gì?

Ở tầng cơ bản nhất, đó là quá trình cơ thể đưa không khí vào và ra khỏi phổi để thực hiện trao đổi khí và duy trì sự sống.

Ở tầng rộng hơn, Hơi Thở liên hệ với tuần hoàn, cơ hoành, tư thế, giọng nói, vận động, hệ thần kinh và trạng thái cảm xúc.

Và trong Khí công, Hơi Thở trở thành một đối tượng để luyện.

Không phải để biến con người thành một cỗ máy kiểm soát từng lần hít vào.

Mà để chúng ta dần nhận biết chính mình rõ hơn.

Thân căng, biết thân đang căng.

Hơi gấp, biết hơi đang gấp.

Tâm động, biết tâm đang động.

Rồi từng chút một:

điều thân.

điều tức.

điều tâm.

Có lẽ đó cũng là lý do trong hệ thống mà Thầy Lê Thuận Nghĩa dành nhiều thập niên nghiên cứu và truyền dạy, Hơi Thở không chỉ là một chương nhỏ của Khí công mà trở thành một đường dây nối xuyên qua Lục Tự Khí Công, Phúc Hồ Lô, Thiền Thổi – Âm Công, Khí Công Trung Đẳng và cả hệ “Truyền Nhân Của Hơi Thở”.

Người muốn tiếp tục đi sâu có thể bắt đầu từ Khí Công Là Gì?, tìm hiểu Khí Công Có Nguồn Gốc Từ Đâu?, sau đó đọc Tại Sao Bạn Nên Học Khí Công Với Thầy Lê Thuận Nghĩa? và Tại Sao Tôi Chọn Khí Công Để Luyện Tập Suốt Đời?.

Bởi cuối cùng, chúng ta có thể biết hàng trăm kỹ thuật thở.

Nhưng trước khi học cách điều khiển Hơi Thở, có lẽ việc đầu tiên vẫn là:

nghe được Hơi Thở của chính mình.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Hơi Thở

Hơi thở là gì?

Hơi thở là biểu hiện bên ngoài của quá trình thông khí, trong đó các cơ hô hấp làm không khí đi vào và ra khỏi phổi để hỗ trợ trao đổi oxy và carbon dioxide. Quá trình này được hệ thần kinh điều khiển tự động nhưng con người cũng có thể chủ động thay đổi nhịp và kiểu thở trong một giới hạn nhất định.

Tại sao hơi thở quan trọng đối với sức khỏe?

Hô hấp cần thiết để duy trì trao đổi khí, đồng thời liên hệ chặt chẽ với tuần hoàn, hoạt động cơ hoành, cân bằng acid–base, hệ thần kinh tự chủ và khả năng vận động. Thay đổi Hơi Thở cũng có thể phản ánh sự thay đổi của sức khỏe thể chất hoặc trạng thái tinh thần.

Thở bụng có tốt hơn thở ngực không?

Không nên chia cơ thể thành hai kiểu tuyệt đối “tốt” và “xấu”. Hô hấp bình thường là sự phối hợp giữa cơ hoành và lồng ngực. Thở cơ hoành có thể giúp người tập nhận biết và sử dụng cơ hoành hiệu quả hơn, nhưng mục tiêu không phải khóa cứng ngực và chỉ cho bụng chuyển động. Có thể đọc thêm Thở ngực và thở bụng khác nhau như thế nào?.

Hít thở càng sâu càng tốt có đúng không?

Không. Cố thở quá sâu hoặc quá nhanh khi cơ thể không cần có thể gây tăng thông khí và làm giảm carbon dioxide quá mức, dẫn đến chóng mặt, tê, hồi hộp hoặc cảm giác hụt hơi. Hơi thở nên phù hợp với nhu cầu của cơ thể thay vì chạy theo tiêu chí “càng sâu càng tốt”.

Hơi thở trong Khí công khác gì Hơi Thở bình thường?

Về sinh lý, người tập vẫn sử dụng cùng hệ hô hấp của cơ thể. Điểm khác là trong Khí công, Hơi Thở được đưa vào một hệ thống thực hành có chủ đích và có thể phối hợp với tư thế, vận động, âm thanh và tâm ý. Trong hệ thống của Thầy Lê Thuận Nghĩa, đây là nền tảng để người học đi từ Hơi Thở Dưỡng Sinh đến những tầng điều thân – điều tức – điều tâm sâu hơn.